AHV/AVS — obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne w Szwajcarii: jak działa, kto płaci i jakie ma znaczenie dla Polaka

AHV/AVS to pierwszy filar szwajcarskiego systemu emerytalnego i jednocześnie najczęściej mylona część Twojego paska wynagrodzenia. Składka wynosi 8,70% brutto, czyli po 4,35% od Ciebie i 4,35% od pracodawcy, a obowiązek pojawia się już przy niewielkich zarobkach. Nie da się jej obejść faktem pracy na kontrakt z polską firmą, bo liczy się miejsce wykonywania pracy, a nie siedziba pracodawcy.

Poniżej rozkładam to na cztery rzeczy, które musisz znać przed pierwszym rokiem: ile realnie odchodzi z pensji, od jakiej kwoty pojawia się obowiązek zgłoszenia, co jest w środku AHV/AVS, i co się z tym dzieje po 20 latach pracy za granicą.

Co właściwie jest AHV/AVS i dlaczego nie da się jej uniknąć

AHV (po niemiecku Alters-, Hinterlassenen- und Invalidenversicherung) to państwowe ubezpieczenie na starość, po śmierci ubezpieczonego i na niezdolność. Federalny urząd zabezpieczeń społecznych BSV opisuje je jednym zdaniem: ma pokryć podstawowe utrzymanie po ustaniu dochodu z pracy z powodu wieku lub śmierci, a wysokość świadczenia zależy od dotychczasowego dochodu i okresu składowania.

System działa na zasadzie rozdzielczej, czyli Umlageverfahren: dzisiejszy pracownik finansuje dzisiejszego emeryta, nie odkłada się na własne konto. To najważniejsza różnica wobec polskiego ZUS i wobec szwajcarskiego trzeciego filaru, o którym pisałem przy okazji oszczędzania na 3a. Organami wykonawczymi są kasy wyrównawcze AHV (AHV-Ausgleichskassen), nadzór sprawuje Rada Federalna, a od strony administracyjnej BSV.

Obowiązek jest automatyczny i nie zależy od Twojej woli. Cytat z BSV brzmi: wszyscy, którzy w Szwajcarii mieszkają lub pracują, są w AHV ubezpieczeni obowiązkowo. Każda osoba pracująca w Szwajcarii dostaje też numer AHV, używany jako numer ubezpieczenia społecznego we wszystkich federalnych ubezpieczeniach społecznych. Jeśli jeszcze tego nie masz, to jest pierwsza rzecz do załatwienia.

Ile realnie zarabiasz: stawki składek na 2026 rok

Tutaj najczęściej robi się błąd, bo na pasku wynagrodzenia widzisz kilka pozycji naraz. Rozdzielmy je. Stawki na 2026 rok, stan na 1 stycznia 2026:

Pozycja	Pracownik	Pracodawca	Razem
AHV/AVS (emerytalna na starość i po śmierci)	4,35%	4,35%	8,70%
IV (niezdolność do pracy)	0,70%	0,70%	1,40%
EO (zastępstwo utraty zarobka)	0,25%	0,25%	0,50%
Razem AHV + IV + EO (pierwszy filar)	5,30%	5,30%	10,60%
ALV (ubezpieczenie od bezrobocia)	1,10%	1,10%	2,20%
Razem AHV + IV + EO + ALV	6,40%	6,40%	12,80%

Składka AHV/AVS sama w sobie to 8,70% i od 2020 roku nie zmieniała się ani razu. BSV podaje to wprost: stawka AHV wynosi 8,7 procent, a pracodawca pobiera połowę, czyli 4,35%, i przekazuje razem ze swoim udziałem, również 4,35%, do kasy wyrównawczej.

Na konkretnym przykładzie: przy brutto 4000 CHF miesięcznie Twoje 4,35% to 174 CHF potrącone co miesiąc, czyli 2088 CHF w skali roku (174 × 12). Pracodawca dokłada drugie tyle. Razem z całym pierwszym filarem i ALV z Twojego 4000 CHF brutto schodzi 256 CHF (6,40%).

Dwie rzeczy, których nie ma w polskich składkach, warto zapamiętać. Po pierwsze, składka AHV w Szwajcarii jest płaska i nie zależy od wieku pracownika. Nie ma starszych stawek ani progów, które podnoszą koszt po pięćdziesiątce. Jedyne odstępstwo związane z wiekiem to możliwość zwolnienia się z obowiązku po osiągnięciu wieku emerytalnego, przy zarobkach do 1400 CHF miesięcznie, czyli 16 800 CHF rocznie. Po drugie, podział jest idealnie po równo: 4,35% i 4,35%. To odwrotność sytuacji z drugiego filaru, o czym za chwilę.

Od którego zarobku pojawia się obowiązek zgłoszenia

Próg to 2500 CHF rocznie na pracodawcę, czyli ok. 208,33 CHF miesięcznie. To nie jest minimalna podstawa wymiaru składki, tylko próg, od którego w ogóle trzeba zgłosić zatrudnionego. Dwie zasady są tu ważne dla Twojego przypadku.

Pierwsza: po przekroczeniu progu składka naliczana jest od pełnego wynagrodzenia, a nie tylko od nadwyżki ponad 2500 CHF. Druga: niektóre branże nie mają zmiłowania. Przy pracy w prywatnym gospodarstwie domowym, na przykład jako opiekunka albo osoba sprzątająca, składki trzeba płacić zawsze, niezależnie od kwoty. Bez składek zostają tylko wynagrodzenia do 750 CHF rocznie dla młodych osób do 25. roku życia zatrudnionych w prywatnym domu.

AHV/AVS to nie jest całość Twojego paska i nie to jest emerytura, o której myślisz

Tu najczęstsze rozczarowanie. AHV/AVS działa jak fundusz rozdzielczy, więc emerytura z niej nie może być wysoka. Za to drugi filar, czyli BVG (berufliche Vorsorge, fundusz emerytalny prowadzony przez pracodawcę i pracowników razem), działa na zupełnie innej zasadzie i jest tam, gdzie naprawdę buduje się oszczędności.

Różnice w jednym zdaniu: AHV/AVS obowiązuje każdego zatrudnionego niezależnie od zarobków i dzieli się po równo, a BVG wchodzi dopiero powyżej rocznego wynagrodzenia 22 680 CHF i wymaga, żeby pracodawca zapłacił co najmniej tyle, ile pracownik.

W BVG obowiązuje pracownik powyżej 17 lat z rocznym wynagrodzeniem wyższym niż 22 680 CHF. Składka liczy się jednak nie od całej pensji, lecz od wynagrodzenia skoordynowanego, czyli przedziału od 26 460 do 90 720 CHF rocznie, a minimalne wynagrodzenie skoordynowane to 3780 CHF. Zwróć uwagę: próg wejścia to 22 680, a zakres naliczania zaczyna się od 26 460. To dwie różne liczby.

Także sam fakt zatrudnienia w Szwajcarii nie wystarczy do wyłapania każdej kwoty. O realnych zarobkach i kosztach pisałem osobno w tekście o opłacalności pracy w Szwajcarii.

Co faktycznie dostaniesz z AHV po 20 latach pracy

Minimalny staż to jeden rok opłaconych składek. Bez tego nie dostaniesz z AHV nic, nawet jeśli przepracujesz w Szwajcarii kilka miesięcy. Pełny staż wynosi 44 lata, licząc od roku, który wypada po ukończeniu 20 lat. Za każdy brakujący rok emerytura schodzi o 1/44, czyli ok. 2,3% pełnej kwoty. BSV podaje to wprost jako proporcjonalne zmniejszenie świadczenia.

To jest najważniejsza wiadomość dla Polaka, który przyjechał do Szwajcarii w dwudziestym albo trzydziestym roku życia. Lata pracy w Polsce nie wypełniają brakujących lat. Emerytura z AHV będzie wtedy niższa o 1/44 za każdy rok, którego nie odpracowałeś w Szwajcarii. Przy 15 latach składek zamiast 44 dostaniesz mniej więcej dwie trzecie pełnej stawki.

Wysokość świadczeń, obowiązująca od 1 stycznia 2026, przy pełnym stażu, w frankach miesięcznie:

Świadczenie	Minimum	Maksimum
Emerytura wiekowa (Altersrente)	1 260 CHF	2 520 CHF
Renta wdowy lub wdowca	1 008 CHF	2 016 CHF
Renta dla dziecka lub sieroty	504 CHF	1 008 CHF

Różnica między 1260 a 2520 CHF to w dużej mierze odzwierciedlenie Twojego zarobku przez całe życie zawodowe, a nie decyzja urzędnika. Zobacz, jak niewiele to znaczy w praktyce: emerytura z pierwszego filaru w Szwajcarii nie jest dochodem, na którym da się żyć. Dlatego BVG i trzeci filar istnieją osobno, i dlatego warto wiedzieć, co dokłada się do tej kwoty. Przy okazji warto zerknąć na zasady rozliczania dochodów z pracy za granicą.

13. emerytura AHV: grudzień 2026, ale składek nie podniesiono

Od 1 stycznia 2026 każda osoba pobierająca emeryturę wiekową AHV dostaje w grudniu dodatkową trzynstą emeryturę. To jedna dwunasta rocznej sumy wypłaconych emerytur, wypłacana raz w roku jako dodatek do grudniowej emerytury. Obejmuje ok. 2,6 mln osób.

Dwie rzeczy łatwe do pomylenia. Nie obejmuje rent dla osób pozostałych, czyli wdów, wdowców i sierot, ani rent z tytułu niesprawności, które nadal wypłacane są 12 razy w roku. Nie jest też liczona w podstawę świadczeń uzupełniających, żeby nie zmniejszać prawa do nich.

Jeśli liczysz na to w swoim planie, sprawdź koszt po stronie pracodawcy. Wdrożenie 13. emerytury sfinansowano podwyżką VAT o 0,4 punktu procentowego obowiązującą od 1 stycznia 2024, a nie podwyżką składek. Oficjalne zestawienie kwot obowiązujących od 1 stycznia 2026 mówi wprost: brak zmian w porównaniu ze stanem na 1 stycznia 2025. Przy okazji, VAT i Quellensteuer to osobny temat, o którym pisałem przy obowiązkach podatkowych pracownika za granicą.

Uważaj na luki składkowe, bo kosztują 2% rocznie

BSV podaje prostą zależność: brakujący rok składek oznacza zwykle obniżenie świadczenia o około 2 procent. To nie jest teoria, tylko sposób naliczania. Każdy rok, w którym pracodawca nie zgłosił zatrudnienia, zostawia dziurę w Twoim stażu i obcina przyszłą emeryturę.

Mechanizm działa też w drugą stronę: osoba, która przyjechała do Szwajcarii po 20. roku życia, miała lata, w których składek nie mogła płacić, bo nie pracowała. To jest luka ubezpieczeniowa, nie luki składkowe, ale skutek jest ten sam, czyli niższa emerytura. Oba przypadki da się częściowo nadrobić przed emeryturą, lecz ceny są różne i warto pytać o to z wyprzedzeniem, a nie w ostatnim roku pracy.

Polak z Polski: obowiązuje zasada jednego państwa i dokument A1

Tu dochodzimy do sedna, o który pytają wszyscy z Polski. Zasada jest prosta i działa na Twoją korzyść: składki płacisz tylko w jednym państwie, nawet jeśli pracujesz w kilku. Osoba wykonująca pracę podlega ustawodawstwu tego państwa, w którym tę pracę faktycznie wykonuje. Wyjątkiem jest czasowe oddelegowanie.

Od tej zasady odstępuje się dokumentem A1, dawniej E 101 i E 103. Formularz potwierdza, że składki płacisz w kraju wysyłającym. Pracodawca musi złożyć wniosek przed oddelegowaniem, a maksymalny okres, jaki można wpisać w formularzu, to 24 miesiące. Dla pracownika oddelegowanego oznacza to jedno: składek w Szwajcarii nie płacisz i zostajesz w polskim systemie.

Warunek praktyczny, o którym mówią przepisy: pracownik delegowany musi być zarejestrowany w systemie ubezpieczeń swojego kraju przez co najmniej miesiąc przed delegowaniem. Krótsze okresy dopuszczają tylko przypadki indywidualne.

Strona szwajcarska stosuje dokładnie te same przepisy koordynacyjne co Polska, tylko na mocy innej umowy. To umowa o swobodnym przepływie osób zawarta 21 czerwca 1999 roku i obowiązująca od 1 czerwca 2002 roku. Jej załącznik II wciąga rozporządzenia (WE) nr 883/2004 i nr 987/2009, a Szwajcaria jest nimi związana tak samo jak państwa członkowskie UE. Polska stosuje te same rozporządzenia, więc mechanizm po obu stronach wygląda tak samo.

Koordynacja obejmuje siedem obszarów: wiek, śmierć, niesprawność, chorobę i macierzyństwo, wypadki przy pracy i choroby zawodowe, bezrobocie oraz rodzinę. Jeśli prowadzisz własną działalność przez polską firmę i sam faktujesz klientowi ze Szwajcarii, zasada miejsca pracy działa przeciwko Tobie. O tym, kiedy taka konstrukcja jest legalna, a kiedy jest pozornym zatrudnieniem, pisałem przy zakładaniu firmy w Szwajcarii.

Jeśli natomiast pozostajesz na etacie po stronie polskiej i dojeżdżasz, sprawa wygląda inaczej, bo krzyżują się dwie jurysdykcje, podatkowa i ubezpieczeniowa. O tym, co warto ustalić przed wyjazdem, przeczytałem w przewodniku o wizach i dokumentach przed wyjazdem.

Sprawdź swój Lohnausweis i numer AHV, zanim zaczniesz pracować

Zrób sobie szybki audyt, zanim minie pierwszy rok. Po pierwsze, upewnij się, że masz numer AHV i że jest wpisany do dokumentów u pracodawcy, bo to on otwiera całą księgowość ubezpieczeniową. Po drugie, sprawdź na swoim Lohnausweis, czyli zestawieniu zarobków, czy pozycja AHV/AVS faktycznie wynosi 4,35% i czy obok niej jest IV i EO, a nie sam AHV. Jeśli widzisz tam coś innego, pytaj w pierwszym tygodniu, bo korekty składek za poprzednie okresy są trudniejsze niż ich zgłoszenie.

Po trzecie, jeśli pracujesz z polskim pracodawcą, poproś o formularz PD A1 przed delegowaniem i sprawdź, czy jest wystawiony przed wyjazdem, a nie po przyjeździe. ZUS i szwajcarska kasa AHV policzą okresy składowane osobno, ale to, do której instytucji i w jakim terminie się zgłosisz, ustala Twoje prawo do renty, a nie kolejność przelewów.

Kwot, których nie podaję: górnego limitu podstawy AHV/IV/EO nie udało się potwierdzić w materiałach BSV, więc go nie podaję. Przy zarobkach rzędu 4000 CHF brutto miesięcznie nie zmienia to Twojego rachunku, ale przy pensji sześciocyfrowej warto sprawdzić aktualną wartość w AHVV art. 18, zanim ktoś policzy Ci składkę „od zera".

Stawki składek podaję według kwot obowiązujących od 1 stycznia 2026, stan na koniec września 2026. Renty waloryzowane są zwykle co dwa lata, więc kwoty świadczeń z tabeli także się zmienią.