Unikanie podwójnego opodatkowania – jak rozliczyć dochody

Zarabiasz w Szwajcarii, a Twoje wynagrodzenie wypłacane jest w frankach, które po przeliczeniu zamieniają się w złotówki przy podpisywaniu umowy. Po roku pracy wracasz albo zostajesz, a w obu przypadkach nadchodzi pytanie: czy urząd skarbowy w Polsce zapyta o te pieniądze i czy zapłacisz dwa razy. Krótka odpowiedź: to zależy od jednej umowy, którą większość osób nigdy nie otwiera. Umowa między Polską a Szwajcarią o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Czym właściwie jest unikanie podwójnego opodatkowania

Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO) określają, które państwo ma prawo opodatkować dany rodzaj dochodu. Ich celem jest ograniczenie ryzyka, że ten sam dochód zostanie opodatkowany dwukrotnie. Większość krajów zawarła takie umowy na wzorze konwencji OECD.

Dla Ciebie jako pracownika oznacza to jedno: dochód z pracy w Szwajcarii jest opodatkowany przez Szwajcarię, ale polski urząd skarbowy musi dostać informację o tym, że taki dochód istnieje. Polski rezydent podatkowy odpowiada w Polsce za dochody także spoza kraju. Dlatego rozliczenie w Polsce nie znaczy automatycznie dopłaty, ale brak rozliczenia jest już problemem.

Umowa, która decyduje: Polska i Szwajcaria

Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską została sporządzona w Bernie 2 września 1991 roku. Weszła w życie 25 września 1992 roku, a stosowana jest od 1 stycznia 1993 roku. Tekst opublikowano w Dzienniku Ustaw 1993 poz. 92, a pełne wersje polska, angielska i niemiecka są dostępne w wykazie umów prowadzonym przez administrację podatkową (podatki.gov.pl).

W 2010 roku obie strony podpisały Protokół zmieniający konwencję. Obowiązuje od 17 października 2011 roku, a stosowany jest od 1 stycznia 2012 roku. Jeśli w Twoich papierach jest starsza kopia, warto sprawdzić, czy pracodawca i doradca podatkowy widzą aktualną wersję.

Dlaczego Szwajcaria nalicza podatek, a Polska zwalnia

Konwencja rozdziela dwa pytania. Pierwsze: czy Szwajcaria w ogóle może opodatkować Twoją pensję. Drugie: czy Polska mimo to czegoś od tej pensji żąda.

Na pierwsze pytanie odpowiada art. 15 konwencji. Wynagrodzenie z pracy najemnej osoby zamieszkującej w jednym państwie jest opodatkowane tylko w tym państwie, chyba że praca jest wykonywana w drugim. Jeśli pracujesz fizycznie w Szwajcarii, Szwajcaria ma do tego prawo. Wyjątek opisuje art. 15 ust. 2: trzy warunki, które muszą spełnić się łącznie, aby wynagrodzenie opodatkowano wyłącznie w państwie zamieszkania. Osoba pobywa w drugim państwie przez okres lub okresy nieprzekraczające łącznie 183 dni w roku kalendarzowym, wynagrodzenie wypłaca pracodawca bez miejsca zamieszkania lub siedziby w tym państwie, a wynagrodzenia nie są ponoszone przez zakład lub stałą placówkę pracodawcy w drugim państwie.

Przy stałej pracy w Szwajcarii te trzy warunki nie zachodzą jednocześnie (przebywasz tam ponad 183 dni, a pracodawca ma tam siedzibę). Polska więc musi zastosować mechanizm z konwencji, a on dla wynagrodzenia z pracy jest jeden.

Wyłączenie z progresją i proporcjonalne odliczenie

Art. 23 ust. 1 konwencji mówi wprost: jeżeli osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce osiąga dochód, który zgodnie z konwencją może być opodatkowany w Szwajcarii, to Polska zwolni taki dochód od opodatkowania. Jednocześnie przy obliczaniu podatku od pozostałego dochodu można zastosować stawkę, która byłaby zastosowana, gdyby zwolniony dochód nie został zwolniony. W drugiej części tego samego artykułu Polska pozwala na potrącenie podatku zapłaconego w Szwajcarii, ale tylko dla dochodów z art. 10, 11 i 12 konwencji. To dywidendy, odsetki i należności licencyjne, nie wynagrodzenie z pracy.

Oznacza to, że dla typowego zarobku z pracy w Szwajcarii Polska stosuje metodę wyłączenia z progresją. Dochód zostaje zwolniony w polskim rozliczeniu, ale wchodzi do ustaleń stawki podatkowej. Jeżeli w danym roku masz w Polsce tylko dochody opodatkowane skalą, często nie ma realnej dopłaty. Jeśli masz też dochody polskie, wyższa stawka może objąć część dochodów krajowych.

Dla porównania metoda proporcjonalnego odliczenia działa inaczej: dochód zagraniczny jest wykazywany w polskim rozliczeniu i opodatkowany według polskich zasad, a podatek zapłacony za granicą można odliczyć, przy czym tylko do części proporcjonalnie przypadającej na dochód zagraniczny.

Co dzieje się w Twoim PIT-36

Polska skala podatkowa na 2026 rok (rozliczaną w 2027 roku) ma dwa progi: do 120 000 zł stawka wynosi 12% podstawy minus 3 600 zł, powyżej 120 000 zł naliczane jest 10 800 zł podatku od pierwszych 120 000 zł plus 32% od nadwyżki. Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł. Kwota zmniejszająca jest w skali wbudowana: 12% z 120 000 zł daje 14 400 zł, pomniejszone o 3 600 zł, zostaje dokładnie 10 800 zł.

Jeżeli w PIT-36 wykazujesz też dochody z pracy w Szwajcarii, to one nie zwiększają podstawy opodatkowania, ale przesuwają Cię na wyższy próg skali. Warto policzyć wcześniej, jak mocno ten dochód działa na stawkę. Przy realnych zarobkach i kosztach w Szwajcarii różnica między podatkiem przy uwzględnieniu dochodu szwajcarskiego i bez niego potrafi być zauważalna, nawet jeśli w portfelu zostało niewiele.

Dla dochodu z pracy za granicą, który nie jest w Polsce zwolniony z opodatkowania, składasz PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG. Zagraniczny dochód może też wymagać wykazania w PIT-36, jeśli masz inne dochody opodatkowane w Polsce według skali albo rozliczasz się wspólnie z małżonkiem. Dla każdego państwa, z którego rozliczasz dochód wymagający PIT/ZG, składasz odrębny załącznik.

Ulga abolicyjna: limit 1360 zł

Ulga abolicyjna powstała po to, żeby zrównoważyć różnicę między metodą proporcjonalnego odliczenia a metodą wyłączenia z progresją. Ulga pozwala odliczyć różnicę między podatkiem według metody proporcjonalnego odliczenia a podatkiem, który byłby należny przy metodzie wyłączenia z progresją.

Od rozliczenia za 2021 rok wysokość ulgi jest limitowana i nie może przekroczyć 1 360 zł. Jeżeli różnica między metodami wynosi 3 000 zł, ulga i tak nie przekroczy limitu. Ograniczenie nie ma zastosowania do dochodów z pracy oraz z umów zlecenia i o dzieło, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze wykonywanych poza terytorium lądowym państw. Nie chodzi po prostu o pracę za granicą. Praca w innym kraju, ale wykonywana na lądzie, nadal jest pracą na terytorium lądowym.

Przy dochodach objętych metodą wyłączenia z progresją ulga abolicyjna nie jest potrzebna, bo i tak korzystasz z korzystniejszego mechanizmu. Jej konstrukcja odnosi się do metody proporcjonalnego odliczenia, a do Szwajcarii właściwa jest wyłączenie z progresją. Liczenie na to ulgi to jeden z najczęstszych błędów w polskich rozliczeniach z zarobkami ze Szwajcarii.

Rezydencja podatkowa: 183 dni to dopiero początek

Rezydencja podatkowa nie zależy wyłącznie od obywatelstwa ani od meldunku. Za rezydenta uznaje się osobę, która ma w kraju stałe miejsce zamieszkania, przebywa tam ponad 183 dni w roku albo posiada centrum interesów życiowych. Ustawowe kryteria to między innymi posiadanie w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywanie w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. Wystarczy spełnienie jednego z nich.

Po stronie unijnej działa reguła uproszczona: zazwyczaj zostaniesz uznany za rezydenta podatkowego w kraju, w którym spędzasz co najmniej 6 miesięcy w roku. Ale nawet przy pobycie dłuższym niż 6 miesięcy możliwe jest uznanie za rezydenta kraju pochodzenia, jeśli masz tam stałe miejsce zamieszkania albo więzi osobiste i ekonomiczne. Dwa kraje mogą też uznać Cię jednocześnie za rezydenta podatkowego i wymagać podatku od całości dochodów. Dlatego przed rozliczeniem warto mieć dokumenty potwierdzające, gdzie mieszkasz i ile dni spędziłeś w każdym kraju, najlepiej razem z potwierdzeniem zatrudnienia.

Dokumenty, których nie wolno zgubić

PIT/ZG służy do wykazania dochodów z zagranicy oraz podatku zapłaconego za granicą, a w PIT/O wykazuje się odliczenia od podatku. Dane z PIT/ZG muszą być spójne z dokumentami od zagranicznego pracodawcy lub instytucji podatkowej, z uwzględnieniem właściwych kursów walut, dat uzyskania przychodu i rodzaju dochodu. Każda wypłata może wymagać osobnego przeliczenia według właściwego kursu, więc dokumenty warto gromadzić na bieżąco, a nie dopiero przed terminem złożenia PIT.

Podatnik nie może dowolnie wybrać kursu waluty ani przeliczać dochodu według kursu z dnia składania zeznania. Do urzędu może się też okazać, że musisz udowodnić, w którym kraju mieszkasz i że podatek od dochodu już zapłaciłeś, przedstawić tłumaczenia przysięgłe urzędowych dokumentów albo poprosić zagraniczny urząd o certyfikat rezydencji podatkowej za właściwy rok.

Poza samym rozliczeniem warto mieć komplet dokumentów do wyjazdu i formalnościach w oryginale, bo to one rozstrzygają spory o status pobytu i prawa do pracy, a nie tylko podanie ich w PIT-36.

Terminy: złożenie, korekta, zwrot

PIT-36 za 2026 rok możesz złożyć od 15 lutego 2027 roku, a termin upływa 30 kwietnia 2027 roku. Ministerstwo Finansów przygotowuje deklaracje za podatników, w tym PIT-36 z przychodów innych niż działalność gospodarcza. Jeżeli nie uzupełnisz i nie wyślesz rozliczenia do 30 kwietnia, urząd skarbowy nie złoży PIT-36 za Ciebie. Przy zeznaniu złożonym elektronicznie zwrot nadpłaty następuje w terminie do 45 dni, przy papierowym do 3 miesięcy. Zeznanie możesz korygować do upływu okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego, który wynosi 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Za opóźnienie w złożeniu PIT grozi mandat karny w wysokości co najmniej 480,60 zł.

Najczęstsze błędy

• Pominięcie zagranicznych dochodów w polskim PIT. Zapłata podatku za granicą nie zawsze zwalnia z obowiązku wykazania dochodu w polskim zeznaniu.
• Przeliczenie walut po kursie z kantoru albo z dnia wpływu na konto, bez sprawdzenia właściwych zasad.
• Zastosowanie ulgi abolicyjnej do dochodu rozliczanego metodą wyłączenia z progresją.
• Liczenie wyjątku od limitu ulgi na myśl, że każda praca za granicą to praca poza terytorium lądowym państw.
• Mylenie zaświadczenia A1 z unikaniem podwójnego opodatkowania. A1 dotyczy ubezpieczeń społecznych, a nie podatków.

Błędne rozliczenie dochodów zagranicznych kończy się najczęściej dopłatą podatku, odsetkami i korektą, czasem sporem z urzędem.

Co zrobić, zanim wyjedziesz

Zanim podpiszesz umowę, poproś doradcę podatkowego o pisemną odpowiedź, która metoda dotyczy Twojej pensji z Szwajcarii i czy Twój dochód wymaga PIT/ZG. Poproś też o listę dokumentów, których będziesz potrzebować przy rozliczeniu. Kosztuje to mniej niż korekta z urzędem.

Czego ten artykuł nie rozstrzyga

Nie podajemy tutaj stawek szwajcarskich ani kwot w frankach. Ich wysokość zależy od stawek kantonalnych i gminnych, rodzaju zezwolenia oraz sytuacji osobistej, a pojedyncza liczba, której nie da się sprawdzić w urzędowym rozliczeniu podatkowym, jest po prostu zgadywaniem. Do polskiego rozliczenia potrzebujesz kwoty podatku zapłaconego w Szwajcarii, którą znajdziesz w dokumentach od pracodawcy i w rozliczeniu podatkowym. A jeśli Twoja sytuacja jest nietypowa (kilka krajów pracy w jednym roku, własna firma, dochody z kapitału), warto rozstrzygnąć ją indywidualnie, zanim powstanie PIT-36.