Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a Szwajcarią — co realnie znaczy dla pracownika

Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską a Szwajcarią obowiązuje od 1 stycznia 1993 roku i jest opublikowana w Dzienniku Ustaw z 1993 roku, pozycja 92. Dla pracownika oznacza ona jedno konkretne: Szwajcaria nalicza podatek od Twojego wynagrodzenia u źródła, a Polska nie nalicza go drugi raz od tej samej pensji. Umowa nie zwalnia Cię jednak ze złożenia zeznania w Polsce. Poniżej rozkładam to na czynniki pierwsze, wraz z datami z urzędowego wykazu umów i z tym, co po stronie szwajcarskiej naprawdę zmienia Twoją pensję.

Umowa z 1991 roku i protokół z 2010 - co dokładnie zostało podpisane

Oficjalny wykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania prowadzony przez Krajową Administrację Skarbową zawiera 89 pozycji. Szwajcaria jest na nim pod numerem 74, a niektóre państwa mają po dwa osobne akty prawne, więc liczba 89 nie oznacza 89 krajów. Dla Szwajcarii KAS podaje trzy daty, które warto zapamiętać:

• 2 września 1991 - data podpisania umowy,
• 25 września 1992 - wejście w życie,
• 1 stycznia 1993 - pierwszy rok podatkowy, którego umowa dotyczy.

Tekst jest opublikowany w Dzienniku Ustaw z 1993 roku, pozycja 92, a KAS udostępnia go w trzech wersjach językowych: polskiej, angielskiej i niemieckiej. Niemiecka jest tu wygodniejsza niż polska, bo to niemiecka jest językiem urzędowym większości kantonów i większość korespondencji z kantonowym urzędem skarbowym dostaniesz w tym języku.

W 2010 roku doszła druga część: protokół do umowy. Podpisano go 20 kwietnia 2010, wszedł w życie 17 października 2011, a stosuje się go od 1 stycznia 2012 roku, na podstawie Dziennika Ustaw z 2011 roku, pozycja 1533. W 2021 roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych opublikowało też obwieszczenie o sprostowaniu błędu w Dzienniku Ustaw z 2021 roku, pozycja 262. Jeśli kiedykolwiek będziesz się powoływał na konkretny artykuł umowy, sprawdź tekst z tej pozycji, a nie z komentarza na portalu podatkowym.

Dwa problemy, które umowa zdejmuje z pracownika

KAS definiuje podwójne opodatkowanie wprost: to sytuacja, w której dwa państwa nakładają na Ciebie porównywalne podatki z tego samego tytułu i za ten sam okres. Przy pracy w Szwajcarii to nie jest teoria. Bez umowy Twoja pensja byłaby opodatkowana w Szwajcarii u źródła i jeszcze raz w Polsce, bo jesteś polskim rezydentem podatkowym.

Umowy dzieli się na dwa typy. Pierwszy, określany jako ekonomiczne podwójne opodatkowanie, to sytuacja, gdy podatek jest naliczany dwukrotnie od tego samego źródła dochodu, zwykle na poziomie osobistym i korporacyjnym. Przy wynagrodzeniu z pracy nie o to chodzi. Drugi typ, jurysdykcyjny, oznacza, że dwa lub więcej państw nakładają podatek na podstawie własnych przepisów krajowych, i to on zaistnieje, jeśli umowy nie będzie albo nie zadziała.

Dwa mechanizmy, które przewidują umowy tego typu

W każdej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania działa jeden z dwóch mechanizmów, a zgodnie z niemieckojęzycznym opisem Clark mechanizmy sprowadzają się do dwóch trybów: ulogi podatkowej albo zwolnienia z podatku w kraju zamieszkania. Ten sam podział opisuje polska kancelaria podatkowa, używając sformułowań kredyt podatkowy i zwolnienie z podatku.

Przy kredycie płacisz w obu krajach, ale w sumie tyle, ile gdybyś zapłacił tylko w jednym, droższym z obu. Przy zwolnieniu płacisz raz, ale całość podatku ponosi Szwajcaria, a nie Polska.

Tu jest pierwsza rzecz, którą warto sprawdzić samemu: która z tych metod wynika z polsko-szwajcarskiej umowy. Nie jest to Twoja decyzja i nie zmienisz jej wyborem w programie. Metodę wybiera traktat, a nie podatnik. To, którą metodę stosujesz, wynika z umowy zawartej przez Polskę z państwem, w którym uzyskałeś dochód, a jeżeli Polska nie zawarła z nim takiej umowy, stosuje się metodę proporcjonalnego odliczenia.

Do polsko-szwajcarskiej umowy jest dołączona Konwencja wielostronna (MLI), sporządzona w Paryżu 24 listopada 2016 i podpisana 7 czerwca 2017 roku. Ma zwalczać erozję bazy podatkowej i przenoszenie zysku.

Szwajcaria liczy podatek na trzech poziomach

Szwajcaria nie ma jednej stawki. Podatek od wynagrodzeń składa się z trzech części: federalnej, kantonalnej i gminnej. Federalna stawka jest taka sama w całym kraju i wynosi maksymalnie 11,5% według art. 36 ustawy federalnej o podatku dochodowym. Ta liczba pochodzi z komercyjnego opracowania podatkowego, nie z urzędu federalnego, więc traktuję ją jako orientacyjną i bez podanego rocznika.

Kantonalna stawka jest ustalana przez każdy kanton osobno, a na niej dochodzi jeszcze mnożnik gminny. Według tego samego źródła łączna maksymalna stawka kantonalna dla osoby fizycznej to około 22,5% w Zugu i około 40% i więcej w Zurychu, a mnożnik gminny doliczany jest jeszcze od góry. Nie da się z tego wyliczyć jednej średniej stawki dla Szwajcarii, bo nie ma Szwajcarii jako jednego kantonu. To pierwsza rzecz, którą warto zrozumieć przed liczeniem własnego podatku: raport brutto do netto, który dostajesz na liście płacowej, składa się z kilku pozycji, które pracodawca musi tam wpisać zgodnie z obowiązkiem ustawowym.

Jak dokładnie rozłożyć się te trzy szczeble i kto je pobiera, opisałem osobno przy podatkach w Szwajcarii i zasadach systemu, a samo przejście od brutto do netto rozpisałem krok po kroku na konkretnych pozycjach listy płacowej.

Przy pracy w jednym kantonie, a zamieszkaniu w drugim, stawki nie są takie same - ten sam etat w Genewie i w Zurychu daje inne obciążenia.

Podatek u źródła, czyli Quellensteuer

To jest najczęstsza sytuacja polskiego pracownika w Szwajcarii. Quellensteuer to podatek pobierany u źródła, czyli potrącany bezpośrednio z wynagrodzenia, zanim wypłata trafi do Ciebie. Clark definiuje go wprost jako podatek, który jest pobierany wprost od dochodu, zanim zostanie on wypłacony podatnikowi.

Kogo obejmuje? Osoby zagraniczne pracujące w Szwajcarii, które nie mają pozwolenia na osiedlenie C, czyli Niederlassungsbewilligung, przy czym jeśli małżonek albo małżonka posiada takie pozwolenie albo szwajcarski paszport, podatek u źródła nie ma zastosowania. Drugą grupą są osoby dojeżdżające, czyli Grenzgänger, mieszkające w kraju sąsiednim i pracujące w Szwajcarii. Wszystko inne, w tym pracownicy z polskim obywatelstwem na pozwoleniu B, zostają objęci Quellensteuer do czasu uzyskania prawa stałego pobytu.

To, kiedy wygasa Quellensteuer przy zmianie statusu, zależy od tego, który rodzaj zezwolenia masz. Różnice między pozwoleniem B a C opisałem tutaj, bo to właśnie zmiana z B na C przesuwa Cię poza tę regułę.

Obowiązek pobrania leży po stronie pracodawcy. Clark: pracodawca odpowiada za prawidłowe obliczenie i przekazanie podatku. PwC dodaje, że pobrany podatek obejmuje składki podatkowe pracownika na szczeblu federalnym, kantonalnym i gminnym, a także podatek kościelny, jeśli ma zastosowanie. To jest praktyczna różnica: na liście płacowej Quellensteuer nie jest jedną pozycją, tylko grupą kilku podatków, które kantonalny urząd skarbowy wylicza dla Twojego przypadku.

Wysokość zależy od dochodu i od stanu rodziny, a stawki ustalają władze kantonalne. Różnice między kantonami dotyczą nie tylko stawek, ale też możliwych zwrotów. Dwa osobne kryteria opisują to z różnych stron: jedno źródło wprost wskazuje na brak pozwolenia C, drugie podaje ogólne kryteria obejmujące rezydentów podatkowych Szwajcarii bez prawa stałego pobytu oraz osoby niebędące rezydentami podatkowymi Szwajcarii.

Jak odzyskać część Quellensteuer

Dobra wiadomość jest taka, że brak zwykłej deklaracji podatkowej nie oznacza braku możliwości korekty. Osoby opodatkowane wyłącznie u źródła są zwolnione z obowiązku składania regularnej deklaracji, ale mogą w określonych warunkach wystąpić o późniejsze rozliczenie zwykłe, czyli nachträgliche ordentliche Veranlagung, żeby uwzględnić wszystkie należne odliczenia i ewentualnie otrzymać zwrot.

Procedura, formularz i moment, w którym warto się o to upomnieć, są opisane osobno przy Quellensteuer i formularzu, którym się je wnioskuje.

Co warto w takim wniosku wykazać? Clark wymienia między innymi koszty zawodowe, czyli Berufsauslagen: koszty dojazdu do pracy, wyżywienie i inne wydatki związane z wykonywaną pracą. Wszystkie te odliczenia trzeba zgłosić w specjalnym wniosku do właściwego kantonalnego urzędu skarbowego, a nie zgłosić po cichu przy rozliczeniu rocznym. Praktyczna wskazówka z tego samego źródła: zbieraj potwierdzenia i składaj je w terminie, bo to one są podstawą wniosku.

Co robisz w Polsce: PIT-36 i PIT/ZG

Umowa zdejmuje Ci podwójne opodatkowanie, ale nie zdejmuje Ci obowiązku rozliczenia. Dochód uzyskany bezpośrednio od zagranicznego pracodawcy, bez pośrednictwa polskiego płatnika, wykazujesz w PIT-36 z załącznikiem PIT/ZG. Odrębny załącznik składasz dla każdego państwa, z którego rozliczasz dochody wymagające PIT/ZG. Jeśli masz jednocześnie dochody opodatkowane w Polsce skalą albo chcesz rozliczać się wspólnie z małżonkiem, zagraniczny dochód i tak trzeba wykazać w PIT-36.

Same obowiązki podatkowe po stronie polskiej rozpisałem w osobnym tekście o obowiązkach podatkowych przy pracy za granicą.

Termin na 2026 rok to 15 lutego do 30 kwietnia 2027 roku. Niedopłatę regulujesz do 30 kwietnia 2027, a zwrot urząd skarbowy ma przekazać do 45 dni przy zeznaniu elektronicznym albo do 3 miesięcy przy papierowym. Korektę możesz złożyć w ciągu 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, i korekta jest potrzebna wtedy, gdy nie wykazałeś dochodu zagranicznego.

Po stronie polskiej pamiętaj o skali. Dla dochodów zagranicznych rozliczanych metodą proporcjonalnego odliczenia możesz skorzystać z ulgi abolicyjnej, której wysokość jest co do zasady ograniczona do 1360 zł. Przy zarobkach w Szwajcarii łatwo przekroczyć próg 120 000 zł, który dotyczy łącznej kwoty dochodów opodatkowanych skalą w jednym zeznaniu, a nie każdego źródła osobno. Nadwyżka ponad ten próg jest opodatkowana stawką 32%, a kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł. Przy bardzo wysokich dochodach dochodzi jeszcze danina solidarnościowa: 4% od nadwyżki ponad 1 000 000 zł rocznie, rozliczana w osobnej deklaracji DSF-1.

Składki pracodawcy, których nie znajdziesz w umowie o pracę

Obok podatku na pensję pracodawcy naliczają obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne, i one są oddzielną pozycją. Stan na 2026 rok według PwC: ubezpieczenie emerytalne, po Death i niepełnosprawności AHV to 10,6%, dzielone po równo między pracodawcę i pracownika. Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia ALV to 2,2% od dochodu do 148 200 CHF, przy czym pracownik płaci połowę. Fundusz kompensacji rodzinnej to 0,3% do 3,5%, zwykle w całości po stronie pracodawcy. Ubezpieczenie od wypadków przy pracy to około 0,17%, finansowane przez pracodawcę, a ubezpieczenie od wypadków poza pracą zwykle 1% do 4% i ponosi je pracownik.

Te składki to nie podatek i umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania ich nie dotyczy, ale wpływają na to, ile realnie zostaje z pensji netto. Warto mieć je osobno w głowie, bo w rozmowie o podwyżce liczy się wynagrodzenie brutto, a nie kwota na koncie.

Reszta pakietu, który pracodawca dokłada do pensji, i to, ile z niego realnie korzystasz, opisuję przy świadczeniach pracodawcy.

Czego ta umowa nie robi

Po pierwsze, nie obniża stawek. Zasada działająca w opisie unijnym jest taka, że jeśli stawka podatkowa w kraju, w którym pracujesz, jest wyższa, to właśnie tę stawkę zapłacisz ostatecznie, nawet jeśli podatek zapłacony w tym kraju zostanie odliczony w kraju zamieszkania. Umowa rozwiązuje problem podwójnego opodatkowania, a nie problem wysokich podatków. Szwajcaria ma podatki wysokie i to umowa ich nie rusza.

Po drugie, nie przenosi automatycznie reguł unijnych. Większość materiałów w sieci na ten temat pisana jest o krajach Unii Europejskiej, a Szwajcaria nie jest członkiem UE. Od tego, jak liczy się rezydencja podatkowa i od którego dnia naliczany jest podatek, zależy bardzo dużo. Reguła o stałym miejscu zamieszkania albo silnych więziach osobistych i ekonomicznych jest właśnie takim ogólnym punktem wyjścia, a nie kryterium zapisanym w polsko-szwajcarskiej umowie.

Po trzecie, nie zastępuje dokumentów. Aby skorzystać z ulgi wynikającej z unikania podwójnego opodatkowania, trzeba będzie udowodnić, w którym kraju mieszkasz oraz że podatek od dochodu już zapłaciłeś. Zwykły odcinek z listy płacowej w Szwajcarii i potwierdzenie rozliczenia rocznego to zwykle za mało, jeśli urząd poprosi o więcej.

Jeśli chcesz zobaczyć całą umowę praktycznie, a nie tylko strony formalne, to poradnik o unikaniu podwójnego opodatkowania w Szwajcarii ma szerszy kontekst, a rozliczanie dochodów z zagranicy domyka temat od strony polskiej.

Najczęstsze błędy

• Myślenie, że skoro umowa istnieje, to nie trzeba nic w Polsce składać. Trzeba: PIT-36 i PIT/ZG, osobny załącznik na każdy kraj.
• Wybieranie metody rozliczenia samemu. Metoda wynika z umowy, a nie z Twojej decyzji.
• Zgłaszanie odliczeń od Quellensteuer przy rozliczeniu rocznym, zamiast w osobnym wniosku do urzędu kantonalnego.
• Liczenie jednej średniej stawki dla Szwajcarii zamiast osobnego kantonu, w którym faktycznie pracujesz.
• Oddanie 1,5% podatku, myśląc, że to się opłaca. Przekazanie 1,5% nie zwiększa podatku do zapłaty ani nie zmniejsza zwrotu, a podatek trzeba uregulować w pełnej wysokości najpóźniej do 30 czerwca 2027 roku.

To jest ogólne informacja oparta na urzędowym wykazie umów KAS i materiałach PwC oraz Clark. Przepisy zmieniają się z rokiem, a kwoty zależą od kantonu i sytuacji rodzinnej. Przy własnym rozliczeniu sprawdź tekst umowy w Dzienniku Ustaw oraz porozmawiaj z doradcą podatkowym, a po stronie szwajcarskiej z kantonalnym urzędem skarbowym.

Jeśli chcesz dostawać takie rozkłady formalności regularnie, zapisz się na listę. Dostaniesz oś czasu pierwszego roku w Szwajcarii, z terminami, których łatwo nie zapisać sobie w głowie po przyjeździe.