Brutto a netto w Szwajcarii — co jest od czego i czym to się różni

Brutto w Szwajcarii to kwota, którą wpisuje się do umowy i z której liczy się wszystkie potrącenia: składki na ubezpieczenia społeczne, składkę na fundusz emerytalny zawodowy, ubezpieczenie zdrowotne i podatek. Netto to to, co faktycznie dostajesz na rękę. Różnica między nimi w Szwajcarii jest większa niż w Polsce, bo jednej pozycji nie da się opisać jednym procentem dla całego kraju - składkę na ubezpieczenie zdrowotne ustala indywidualny ubezpieczyciel, kantonalnie, a nie ustawa.

W Szwajcarii nikt nie ogłasza Ci „zarobków netto”. W ogłoszeniu, w umowie i na Lohnausweis (wykazie wypłat, czyli szwajcarskim odpowiedniku paska płacowego) wszystko podaje się brutto. To pierwsza różnica, o której warto wiedzieć przed wyjazdem, zanim zaczniesz porównywać zarobki na ogłoszeniach z tym, co realnie zostaje na koncie.

Składki pracownika: 6,4% brutto przy pensji poniżej 148 200 CHF rocznie

Federalny Urząd Zabezpieczeń Społecznego (BSV) publikuje tabelę stawek obowiązującą od 1 stycznia 2026. W pierwszym filarze, czyli w ubezpieczeniach na starość, niezdolność i wyrównawcze zasiłki rodzinne, pracownik płaci cztery pozycje osobno:

• AHV/AVS (renta starcza i po zmarłych) - 4,35% dochodu, bez górnego limitu,
• IV/AIV (renta inwalidzka) - 0,7% dochodu, bez górnego limitu,
• FAZ (zasiłki rodzinne finansowane z wynagrodzeń) - 0,25% dochodu, bez górnego limitu,
• ALV/AVG (ubezpieczenie od bezrobocia) - 1,1% ubezpieczonego wynagrodzenia.

Pracodawca płaci dokładnie te same procenty po swojej stronie. Dla ALV działają dwa progi: tylko pierwsze 12 350 CHF miesięcznie podlega składce, czyli 148 200 CHF w skali roku.

W praktyce oznacza to, że pracownik zarabiający poniżej 148 200 CHF rocznie traci z pensji 6,4% brutto na ubezpieczenia społeczne. Powyżej tej kwoty zostaje 5,3%, bo ALV już się nie nalicza. To dwie różne stawki dla tej samej pozycji, a różnica wynika wyłącznie z progu - sprawdź, który próg dotyczy Twojego wynagrodzenia, zanim porównasz oferty.

Wyliczenie własne na podstawie stawek BSV z 2026 roku: brutto 5000 CHF miesięcznie, czyli 60 000 CHF rocznie, daje składki pracownika 5,3% (AHV, IV, FAZ) plus 1,1% (ALV) = 6,4%, czyli 3840 CHF rocznie albo 320 CHF miesięcznie. Pracodawca płaci drugie tyle. To nie jest wyliczenie z Twojego Lohnausweis - to arytmetyka na stawkach urzędowych, żebyś miał punkt odniesienia.

BVG: fundusz emerytalny zawodowy, który włącza się dopiero powyżej progu

Druga filara, czyli BVG, nie działa jak składka od pierwszej złotówki. BSV podaje progi obowiązujące od 1 stycznia 2026: minimalne wynagrodzenie roczne objęte obowiązkowym BVG to 22 680 CHF, minimalne wynagrodzenie skoordynowane 3780 CHF, odliczenie koordynacyjne 26 460 CHF rocznie i górny limit rocznego wynagrodzenia 90 720 CHF.

Jeśli zarabiasz poniżej 22 680 CHF rocznie, BVG w ogóle Cię nie dotyczy. Jeśli pracujesz powyżej, składkę na BVG płacisz Ty i Twój pracodawca, przy czym suma składek pracodawcy musi być co najmniej równa sumie Twoich składek - to wymóg ustawowy, a nie zwyczaj. Konkretny procent ustala fundusz emerytalny, więc dwie osoby z tym samym brutto mogą mieć na Lohnausweis różne potrącenia z tej pozycji.

Na liście masz jeszcze dwa progi, których warto pilnować: 3780 CHF to minimalne wynagrodzenie skoordynowane, czyli od którego liczy się składka, a 90 720 CHF to górny limit - powyżej niego kolejne grosze nie zwiększają już składki BVG, choć nadal zwiększają podatek. Przy krótkich kontraktach i częściowym etacie te progi bywają ważniejsze niż sama stawka.

Osobno działa trzeci filar, czyli indywidualne oszczędności na starość. Dla pracowników BSV podaje limit odliczenia podatkowego 7258 CHF rocznie, a kwotę tę ustawia sam ubezpieczyciel, więc realna kwota na koncie to nie to samo co limit. Sposób działania filaru 3a opisałem osobno.

Ubezpieczenie zdrowotne: jedyna pozycja bez jednej stawki

Kasa chorych w Szwajcarii nie jest urzędem. Składkę na zdrowie ustala ubezpieczyciel, a zatwierdza ją Federalny Urząd Zdrowia Publicznego (FOPH). Ubezpieczyciel ma obowiązek stosować tej samej składki dla wszystkich ubezpieczonych, ale ma też prawo różnicować ją między kantonami, a dla osób poniżej 18 i 25 roku życia ustalić składkę niższą. Dlatego nie ma jednego procenta, który można podać jako „składka zdrowotna w Szwajcarii” - jest ona ustalana indywidualnie, a w praktyce różni się między kantonymi i między ubezpieczycielami.

To najczęstszy błąd w porównaniach brutto i netto: ktoś odejmuje 6,4% składek społecznych i myśli, że zna już kwotę netto. Tymczasem do odliczeń dochodzi jeszcze składka zdrowotna i podatek. O tym, od kiedy w ogóle musisz się ubezpieczyć zdrowotnie, jak wygląda okres bez ubezpieczenia i co się dzieje po wyjeździe, pisałem osobno.

Składki rodzinne według kantonu (FamZ) to z kolei pozycja, która zwykle nie dotyczy Twojej pensji, tylko koszt pracodawcy. BSV podaje, że pracownik płaci 0%, a pracodawca od 1,025% do 2,75% wynagrodzenia zależnie od funduszu - wyjątkiem jest Walais, gdzie pracownik płaci 0,13%.

Podatek: liczą go konfederacja, kanton, gmina i parafia

W Szwajcarii nie ma jednej stawki podatku dochodowego. Federalny Urząd Finansów (EFD) opisuje to wprost: podatki pobierają konfederacja, kantony i gminy, a każde z 26 kantów ma własne przepisy podatkowe i pobiera bardzo różne podatki od dochodu i majątku. Gminy z kolei mogą pobierać podatek tylko tam, gdzie kanton im na to pozwoli.

Jak wygląda to w liczbach, pokazuje przykład EFD z 2025 roku: osoba samotna w Zuryku z brutto 50 000 CHF. Podstawowy podatek dochodowy wg tabeli to 1416 CHF, do tego kanton Zuryk dolicza 98% podstawy (1388 CHF), gmina Zuryk 119% (1685 CHF), parafia rzymskokatolicka 10% (142 CHF) i podatek osobisty 24 CHF. Razem 3239 CHF, czyli 6,48% dochodu.

Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze, ten przykład dotyczy samego podatku dochodowego - nie zawiera składek AHV, IV, ALV ani BVG, bo tak go podano. Nie wolno go traktować jako pełnego brutto do netto. Po drugie, proporcje, nie kwoty, są tu przykładem: stawka zależy od dochodu, a mnożniki różnią się między gminami nawet w jednym kantonie. Z podanych 50 000 CHF nie wyciągniesz stawki dla swojego wynagrodzenia bez tabeli swojego kantonu.

Pora zmienić kanton i nagle płacisz inny podatek od tego samego dochodu to nie pomyłka, tylko konstrukcja systemu. O tym, co trzeba zgłosić przy zmianie kantonu i podatkach przy przeprowadzce, napisałem osobno.

Rodzaj zezwolenia zmienia sposób rozliczenia

To, czy płacisz podatek u źródła, zależy od tego, na jakim zezwoleniu i przy jakim pobycie pracujesz. Przy pobycie krótkoterminowym do piętnastu dni, przy zezwoleniu G oraz przy pobycie do ośmiu miesięcy zasady są inne niż przy zezwoleniu B i C. Różnice dotyczą także tego, kto rozlicza podatek na formularzu podatkowym: część obowiązków przechodzi na pracodawcę, który pobiera podatek u źródła i odprowadza go do kantonu.

Nie podaję tu konkretnych stawek podatku u źródła dla poszczególnych kantonów, bo są ustalane na poziomie kantonalnym, a tabela zmienia się z rokiem na rok. Wiarygodne miejsce, w którym sprawdzisz właściwą stawkę dla swojego przypadku, to kanton, w którym mieszkasz i pracujesz, oraz informacja Twojego urzędu migracyjnego. Warto zrobić to przed wyjazdem, a nie po pierwszym Lohnausweis.

Co pracodawca musi Ci pokazać na Lohnausweis

BSV opisuje obowiązek wprost: składki na ubezpieczenia społeczne płaci pracodawca do biura AHV, funduszu emerytalnego i ubezpieczyciela wypadkowego, a z pensji pracownika potrąca część tych składek, którą płaci pracownik. Na Lohnausweis zobaczysz więc rozdzielone pozycje składek, a nie jedną sumę.

W tym samym miejscu BSV wyjaśnia, że pracodawca płaci połowę składek AHV, AI, IC i AC pracownika. Oznacza to, że rzeczywisty koszt zatrudnienia jest wyższy niż brutto - i że Twoja pensja jest jednocześnie częścią systemu, z którego będziesz korzystać później.

Warto dopilnować, żeby Lohnausweis przychodził co miesiąc i żeby pozycje składek nie były zerowe. Rozliczenie z błędami w składkach wychodzi dopiero przy emeryturze, więc im wcześniej to zauważysz, tym taniej.

Co sprawdzić na pierwszym Lohnausweis

Na pierwszym wykazie wypłat masz już wszystko, czego nie da się sprawdzić w ogłoszeniu. Zajrzyj w cztery miejsca:

1. Wynagrodzenie brutto i suma potrąceń. Jeśli potrącenia są mniejsze niż 6,4% plus składka zdrowotna, zapytaj, czy składki nie zostały naliczone od złego progu.
2. Pozycja BVG. Przy brutto poniżej 22 680 CHF rocznie powinna być zerowa, a powyżej podstawa powinna uwzględniać odliczenie koordynacyjne 26 460 CHF.
3. Pozycja podatku. Jeśli podatek wygląda na naliczony z innego kantonu niż Twój, sprawdź to od razu, bo w Szwajcarii gmina zmienia wynagrodzenie netto nawet przy niezmienionym brutto.
4. Zasiłki rodzinne, jeśli masz dzieci i Twój kanton je płaci. To jedyna pozycja, która podnosi netto bez zmiany brutto.

Jeśli cokolwiek się nie zgadza, poproś o wyjaśnienie przed końcem pierwszego miesiąca. Na tym etapie sprawa jest zwykłą korektą rachunkową. Po roku potrącenie na błędnej podstawie jest już zaległością do rozliczenia, a to dużo trudniejsze.

Kwoty w tym artykule pochodzą z tabel Federalnego Urzędu Zabezpieczeń Społecznego obowiązujących od 1 stycznia 2026 oraz z materiałów Federalnego Urzędu Finansów. Piszę z własnego doświadczenia i na bazie oficjalnych źródeł, ale przepisy zmieniają się co roku i różnią między kantonami. Przy swojej sprawie zajrzyj do gminy i porozmawiaj z doradcą podatkowym w Szwajcarii, a aktualną tabelę sprawdź na stronie BSV.