Status L (Aufenthaltsbewilligung L) — pobyt krótkoterminowy i granice, których nie wolno przekroczyć

Status L w Szwajcarii to zezwolenie na pobyt krótkoterminowy - po niemiecku Kurzaufenthaltsbewilligung. Dostajesz je wtedy, gdy pobyt z natury jest krótki: przyjeżdżasz szukać pracy, wykonujesz pojedyncze zlecenie albo pracujesz na krótkim kontrakcie, a nie zostajesz na lata. Reszta zależy od jednej rzeczy, o której Polacy często nie wiedzą w ogóle: obywatel Unii Europejskiej ma w Szwajcarii inne reguły niż osoba z państwa trzeciego, i te dwie ścieżki warto pomieszać ze sobą tylko wtedy, kiedy ktoś Ci w tym pomoże.

Czym jest Status L i czego nie wolno z nim pomylić

Szwajcarskie dokumenty pobytowe dzielą się na kilka kategorii i nazwy łatwo pomylić, bo polskie tłumaczenia zwiastają coś odwrotnego niż oryginał. Status L to Kurzaufenthaltsbewilligung, czyli zezwolenie krótkoterminowe. Pozwolenie B to Aufenthaltsbewilligung - zezwolenie na pobyt, w którym nie ma w nazwie słowa o krótkim czasie, ale w praktyce chodzi o zezwolenie związane z prawem do pracy, a więc o coś trwalszego. C to Niederlassungsbewilligung, zezwolenie na osiedlenie się, najbliższe polskiemu prawu osiedleniu na stałe.

Oficjalny serwis rządu Szwajcarii wymienia w jednym zestawieniu wszystkie te kategorie osobno dla obywateli UE i EOG oraz dla osób z państw trzecich. W tym samym miejscu, gdzie dla obywatela UE widnieje „Aufweis L EU/EFTA (Kurzaufenthaltsbewilligung)", dla cudzoziemca z państwa trzeciego jest „Ausweis L (Kurzaufenthaltsbewilligung)". Zwykłe „L" to zawsze zezwolenie krótkoterminowe. Jeśli ktoś w internecie nazywa Status L „zezwoleniem czasowym" i myśli przy tym o B, mówi o zupełnie innym dokumencie. Jak wygląda wniosek o pozwolenie B, opisałem osobno.

Dokument, który dostajesz w Szwajcarii, to biometryczny dokument zagraniczny w formacie karty kredytowej. Jest wydawany dla zezwoleń L, B i C. Sama karta plus ważny pasport krajowy dają prawo do wjazdu w strefę Schengen bez wizy - ale tylko wtedy, gdy masz przy sobie oba dokumenty, nie sam plastik.

Po której ścieżce idziesz: Polska jest w UE-27

To jest pierwsze pytanie, bo odpowiedź zmienia wszystko. Polska należy do UE-27, a obywatele państw członkowskich wjeżdżają do Szwajcarii na podstawie umowy o swobodzie przepływu osób. Serwis ch.ch opisuje to dosłownie tak: dzięki umowie wjazd i pobyt obywateli UE i EOG są mocno ułatwione, a dla osób z innych państw przepisy są restrykcyjne.

Dla ciebie jako obywatela UE to oznacza coś konkretnego: jeśli pracujesz w Szwajcarii maksymalnie trzy miesiące, nie potrzebujesz w ogóle zezwolenia na pobyt. Powyżej trzech miesięcy musisz je mieć. Przy cudzoziemcu z państwa trzeciego reguła jest odwrotna i ostrzejsza: zezwolenie na pracę jest potrzebne nawet przy pracy krótkoterminowej, a liczba takich zezwoleń jest ograniczona. Dodatkowo pracodawca musi wykazać, że zatrudnienie jest w interesie gospodarczym Szwajcarii i że nie znalazł odpowiedniej osoby na rynku pracy Szwajcarii ani UE, EOG. Musi też zatrudnić cię na tych samych warunkach płacowych co Szwajcara. Tych warunków po Twojej stronie nie ma. Jak wygląda pozwolenie na pracę po stronie szwajcarskiej, masz to rozpisane osobno.

Granica trzech miesięcy, granica 90 dni

Dwie granice wchodzą w grę i dotyczą zupełnie różnych sytuacji, więc dobrze je rozdzielić.

Pierwsza: praca dla szwajcarskiego pracodawcy do trzech miesięcy. Przekroczysz tę granicę, a zezwolenia nie masz, i praca jest legalna tylko do ostatniego dnia tego terminu. Przy drugiej granicy chodzi o co innego - o świadczenie usługi, a nie o etat. Usługę możesz wykonywać w Szwajcarii maksymalnie przez 90 dni w roku kalendarzowego. To dwa różne przepisy o dwóch różnych liczbach, a mieszanie ich to najczęstszy błąd w tekstach o tym temacie.

Do obu granic dokłada się obowiązek po stronie pracodawcy, nie Twojej. Zgłoszenie krótkoterminowej pracy (niem. Meldeverfahren für kurzfristige Erwerbstätigkeit - procedura zgłoszenia krótkotrwałego zatrudnienia) musi dotrzeć najpóźniej jeden dzień przed rozpoczęciem pracy. Pracodawca ma jeden dzień. Jeśli jedziesz na zlecenie z agencji i nikt nie wspomniał o zgłoszeniu, zapytaj o to wprost przed wyjazdem. Wjazd i pobyt w Szwajcarii opisuję osobno w tekście o strefie Schengen i zasadach pracy.

Sześć miesięcy na szukanie pracy

Możesz przyjechać do Szwajcarii i szukać pracy przez maksymalnie sześć miesięcy. Pierwsze trzy miesiące nie wymagają żadnego zezwolenia. Po tym okresie możesz wystąpić o krótkoterminowe zezwolenie pobytowe dla obywatela UE lub EOG, które obejmuje trzy miesiące w roku. Warunkiem jest utrzymanie się z własnych środków. To jest właśnie ten moment, w którym Status L pojawia się w Twoich papierach jako pobyt związany z poszukiwaniem pracy, a nie jako zezwolenie na stałą pracę. Gdzie szukać ofert bez znajomości języka, opisałem osobno.

Uwaga na sformułowanie: trzy miesiące w roku, nie trzy miesiące jednorazowo. To zezwolenie nie jest przedłużane automatycznie co rok bezwarunkowo, więc jeśli w drugim roku nadal nie masz angażu, sprawa wraca do tego samego punktu.

Zmiana pracodawcy: tu ścieżki UE i państw trzecich rozjeżdżają się najbardziej

Jeśli masz zezwolenie na pobyt jako obywatel UE, zmiana pracy albo pracodawcy nie wymaga zgody. Zezwolenie jest ważne w całej Szwajcarii i pozwala zmienić zarówno stanowisko, jak i firmę. To bardzo różni Cię sytuację osoby z państwa trzeciego, dla której zezwolenie jest wiązane z konkretnym pracodawcą, który je wyróbcz i przedstawia w uzasadnieniu. Trzecią kategorię, pozwolenie G dla dojeżdżających, masz rozpisane osobno.

Druga sprawa, która zaskakuje najbardziej: okres ważności zezwolenia wynika z długości zatrudnienia, a nie z jakiegoś stałego, wpisanego w dokument cyklu. Nie ma tu jednej liczby, którą można Ci obiecać. Konkretny okres podaje cantonalna Migrationsbehörde, czyli kantonalny urząd migracyjny, i zależy on od tego, na ile lat, na ile miesięcy i na jakich warunkach dostałeś pracę. Jeśli ktoś w ogłoszeniu pracy pisze „otrzymasz Status L na rok", traktuj to jako uproszczenie, a nie jako obietnicę z urzędu.

14 dni na meldunek, 3 miesiące na kasę chorych, 8 godzin na wypadek

To terminy, które powtarzają się w każdym poradniku, bo pomylenie ich kosztuje najwięcej.

Po przyjeździe masz 14 dni na zgłoszenie się w Einwohnerkontrolle, czyli wydziale rejestracji mieszkańców w gminie, w której mieszkasz. I tu jest haczyk, o którym wspomina sam ch.ch: dopóki się nie zgłosisz, nie wolno Ci rozpocząć pracy. Nie „po zgłoszeniu w dogodnym terminie", tylko wcale. Kolejność jest sztywna - zgłoszenie najpierw, praca potem. Meldunek w gminie i formalności po przyjeździe masz rozpisane osobno.

Ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe, ale prywatne. Umowę z prywatną kasą chorych (Krankenkasse, czyli kasa chorych) musisz zawrzeć w ciągu trzech miesięcy od wjazdu albo od rozpoczęcia pracy w Szwajcarii - zależnie od tego, co nastąpiło wcześniej. Ubezpieczenie zdrowotne obejmuje w Szwajcarii również wypadki. Od kiedy obowiązuje i ile kosztuje, masz rozpisane osobno.

Z ubezpieczeniem od wypadków jest prościej, bo decyduje liczba godzin. Jeśli pracujesz mniej niż 8 godzin tygodniowo, kupujesz prywatne ubezpieczenie od wypadków sam. Pracujesz więcej - wtedy ubezpiecza Cię pracodawca, a składkę potrąca Ci z pensji. Te 8 godzin to jedyny wskaźnik dotyczący czasu pracy, jaki znajdziesz w oficjalnych źródłach dla tej procedury; nie jest on jednocześnie normą wymiaru tygodnia pracy, którą można by z niego wyczytać.

Osobna sprawa: zezwolenie na pracę nie zawsze daje prawo wjazdu do Szwajcarii. W zależności od obywatelstwa możesz potrzebować jeszcze wiza. Dla osób spoza UE i EOG dochodzi też wymóg, żeby pasport był ważny co najmniej o trzy miesiące dłużej niż samo zezwolenie na pobyt. Co dokładnie przygotować przed wyjazdem, zbieram osobno na liście.

Utrata prawa pobytu i sytuacje, w których musisz zgłosić zmianę

Zezwolenie jest dokumentem, który nie działa w zawieszeniu. O czym trzeba wiedzieć, bo dotyczy to realnych sytuacji życiowych.

Najpierw pobieranie pomocy społecznej. Szwajcarskie prawo mówi wprost, że osoba korzystająca z pomocy społecznej nie bierze udziału w życiu gospodarczym w rozumieniem przepisów, a pobieranie takiej pomocy może doprowadzić do cofnięcia zezwolenia. Oczywiście urząd bierze pod uwagę indywidualny kontekst, w tym chorobę czy niepełnosprawność, ale sam fakt sięgania po zasiłek jest sygnałem, którego nie warto ignorować.

Druga sprawa to rozstanie, rozwód albo śmierć osoby, z powodu której masz zezwolenie. Jeśli zezwolenie dostałeś w ramach sprowadzania rodziny, musisz ten fakt zgłosić kantonalnemu urzędowi migracyjnemu. Nie po cichu.

Trzecia, cichsza, ale realna: jeśli przyjechałeś do Szwajcarii bez pracy, potrzebujesz środków, żeby się utrzymać, oraz ubezpieczenia zdrowotnego obejmującego wypadki. A jeśli pobyt ma trwać dłużej niż trzy miesiące bez pracy i bez wiza, wniosek składasz przed wjazdem, w kantonalnym urzędzie migracyjnym właściwym dla miejsca, w którym zamieszkaś, a czasem również w placówce szwajcarskiej za granicą.

Rodzina: terminy, które dotyczą B, a nie L

Tutaj trzeba być ostrożnym, bo terminy sprowadzania rodziny obowiązują inne kategorie. Dla rodzin osób z pozwoleniem B, C, dla rodzin Szwajcarów oraz dla osób z pozwoleniem F obowiązuje obowiązek zgłoszenia w ciągu pięciu lat dla małżonka i małoletnich dzieci, a dzieci powyżej 12. roku życia muszą dojechać w ciągu dwunastu miesięcy. Później uzasadnienie wymaga ważnych powodów rodzinnych. Wyjątek: małżonek Szwajcara albo osoby z pozwoleniem C w ogóle nie potrzebuje zezwolenia.

Te terminy są powszechnie przywoływane w kontekście „sprowadzania rodziny do Szwajcarii", ale wprost wynikają z przepisów dla B, C i F. Jeśli sytuacja dotyczy samego Status L, ustal ją osobno w urzędzie, bo nie chcę Ci wmówić ramy czasowej, która może nie dotyczyć Twojego przypadku.

Przedłużanie: kiedy się zgłosić

Wniosek o przedłużenie możesz złożyć najwcześniej na trzy miesiące przed wygaśnięciem ważności, a musisz go złożyć najpóźniej dwa tygodnie przed datą wygaśnięcia. Do wniosku dokładasz aktualne zezwolenie, dokument tożsamości oraz - jeśli je otrzymałeś - zawiadomienie od urzędu, że zezwolenie wygasa. W części kantonów składasz wniosek wprost w kantonie, a w części u gminy, więc sprawdź, gdzie akurat Ty jesteś.

Czego świadomie nie napisałem

Część rzeczy, których czytelnik szukają w takim tekście, wyciąłem, bo nie umiałem potwierdzić ich w oficjalnym źródle, a nie chcę podawać liczb, których nie da się sprawdzić.

W pierwszej kolejności minimalnych progów wynagrodzenia wymaganych przy zezwoleniu. Ustawia je każdy kanton osobno, wartości różnią się i zmieniają z rokiem na rok. Nie podaję tu żadnej kwoty, bo każda podana przeze mnie liczba byłaby orientacyjna, a przy pozoleniach orientacyjna liczba kosztuje więcej niż jej brak. Tę wartość podaje Ci urząd i tylko on ją zatwierdza.

Po drugie, nie znalazłem wiarygodnego potwierdzenia dla typowego schematu „Status L na rok, maksymalnie pięć lat". Wiem jedno: okres ważności wynika z długości zatrudnienia, a to inna zasada. Nie sklejaj ze sobą różnych kategorii, żeby wyszła zgrabna liczba.

Po trzecie, krąży twierdzenie, że z posiadaniem Status L można wyjechać z kraju na 90 dni. Ja znalazłem przepisy o 90 dniach dotyczące świadczenia usługi w Szwajcarii w roku kalendarzowym oraz o 90 dniach pobytu bez pracy w ciągu sześciu miesięcy dla obywateli UE. To dwa inne przepisy, a trzeci - o wyjazdach - mam w innym brzmieniu. Zanim wyjedziesz, sprawdź to w urzędzie, bo granica, o którą tu chodzi, kosztuje najwięcej.

Te trzy liczby sprawdź w ch.ch, w kantonalnym urzędzie migracyjnym albo u doradcy. Nie u mnie i nie na forach.

Piszę z własnego doświadczenia i na bazie oficjalnych serwisów, ale przepisy zmieniają się i różnią między kantonami. Przy swojej sprawie zajrzyj do gminy albo zapytaj doradcę od legalizacji pobytu. Zapisz się na listę, a wyślę Ci oś czasu pierwszego roku w Szwajcarii, żeby terminy nie uciekły Ci z głowy przed meldunkiem.

Źródło: ch.ch - praca w Szwajcarii jako cudzoziemiec oraz ch.ch - przegląd pozwoleń pobytowych.