Rejestracja pobytu Szwajcaria termin – wymagane formalności

Po przyjeździe do Szwajcarii masz 14 dni na meldunek w gminie. Na ubezpieczenie zdrowotne masz 3 miesiące. A jeśli jedziesz do pracy na dłużej niż trzy miesiące, wniosek o pozwolenie składasz jeszcze przed pierwszym dniem w nowej firmie. Trzy terminy, trzy różne urzędy i łatwo je pomieszać. Wszystkie daty poniżej biorę ze źródeł urzędowych, a tam, gdzie Szwajcaria nie daje jednej stawki, napiszę wprost, że nie daje.

Kto musi zgłosić się w gminie i w jakim terminie

Portal federalny ch.ch, w sekcji o pracy cudzoziemców, stawia sprawę wprost: przyjechałeś do Szwajcarii, w ciągu 14 dni zgłaszasz się do władz gminnej w miejscu, gdzie mieszkasz. I jest tam jeszcze jedno zdanie, które warto zapamiętać dosłownie: nie wolno Ci zacząć pracy, dopóki ten meldunek nie jest zrobiony.

Ten sam termin pojawia się niezależnie w instrukcji dla osób przeprowadzających się: generalnie masz 14 dni od przeprowadzki, żeby zgłosić się w nowej gminie. Dwa różne obowiązki, ta sama data graniczna. Warto to znać, bo w części kantonów da się meldunek zrobić przez internet, a w części nie.

Termin liczy się od przyjazdu, nie od pierwszego dnia pracy. Jeśli wylądowałeś w piątek, a w poniedziałek zgłaszasz się do pracy, meldunek musisz załatwić w weekend albo pierwszy poniedziałek rano, bo kolejka potrafi być konkretna.

Meldunek to nie to samo co pozwolenie pobytowe

Tu robi się największy bałagan, więc zacznijmy od rozdzielenia dwóch rzeczy, które często nazywa się tym samym słowem.

Meldunek w gminie to zgłoszenie miejsca zamieszkania. Robisz go zawsze, w ciągu 14 dni. Nie dostajesz za niego dokumentu, tylko wpis w ewidencji, na podstawie której działają później inne sprawy, między innymi rozliczenia podatkowe.

Pozwolenie pobytowe to inna sprawa, prowadzona przez kantonalne służby migracyjne. Potrzebujesz go, jeśli pracujesz w Szwajcarii albo zostajesz dłużej niż trzy miesiące. Służby migracyjne (SEM) ujmują to jednym zdaniem: każdy, kto pracuje podczas pobytu w Szwajcarii albo zostaje w kraju dłużej niż trzy miesiące, potrzebuje zezwolenia.

Te dwa terminy nie pokrywają się i warto wiedzieć, który jest pierwszy. Przy zatrudnieniu dłuższym niż trzy miesiące wniosek o pozwolenie składasz w gminie przed rozpoczęciem pracy. Meldunek zgłaszasz w ciągu 14 dni od przyjazdu, czyli po. Jeśli jedziesz z umową podpisaną i startem za dwa tygodnie, masz czas na jedno i drugie, ale kolejność zostaje: pozwolenie, potem meldunek, potem praca.

Jeśli do tej pory myślałeś, że pozwolenie na pracę załatwia się po przyjeździe w jednym papieros, to warto zajrzeć do przewodnika po wniosku o pozwolenie B - tam rozwinięta jest sama procedura i jej dokumenty.

Jakie dokumenty zabierasz na meldunek

Lista z ch.ch jest krótka i konkretna. Bierzesz ze sobą:

• zaświadczenie o pochodzeniu (Heimatschein) dla siebie albo dla pary małżeńskiej,
• książeczkę rodzinną, jeśli masz dzieci,
• kartę ubezpieczenia zdrowotnego albo dokument potwierdzający polisę, którą już masz.

Zaświadczenie o pochodzeniu to rzecz, o której ludzie zapominają najczęściej, bo w Polsce po prostu się go nie występuje. W Szwajcarii dokumentujesz swoje miejsce zamieszkania w poprzedniej gminie, a ten urząd wydaje takie zaświadczenie. Poprzednia gmina zwraca je przy wymeldowaniu, a jeśli zgubiłeś, zamawiasz nowe w rejestrze stanu cywilnego swojej dawnej gminy.

Dokument o ubezpieczeniu bywa najbardziej krępujący, bo kasy chorych nie kupuje się w jeden dzień. Masz na to 3 miesiące, a przez ten czas jesteś ubezpieczony automatycznie, więc idziesz z tym, co masz.

Meldunek online czy osobiście

Zmianę adresu możesz zgłosić elektronicznie przez usługę eMovingCH, ale nie każdy ma do niej prawo. Przeprowadzką w rozumieniu serwisu jest zarówno zmiana adresu w obrębie tej samej gminy, jak i wyjazd do innej. Z usługi skorzystasz, mając 18 lat i pełną zdolność do czynności prawnych; osoby z pobytem tygodniowym (Wochenaufenthalt) nie mają do niej prawa, więc dojeżdżający meldują się osobiście.

Dostępność rejestracji online zależy też od kantonu: czasem wystarczy formularz, czasem trzeba podejść do urzędu z dokumentami z poprzedniej gminy. Zmiana adresu w obrębie jednej gminy to zgłoszenie w biurze ewidencji, a psa meldujesz równolekle z adresem.

Praca dłużej niż trzy miesiące: wniosek przed pierwszym dniem

Jeśli zatrudniasz się na dłużej niż trzy miesiące, składasz wniosek o pozwolenie pobytowe w gminie, w której mieszkasz, przed rozpoczęciem pracy. Dokumenty są dwa: ważowy dowód tożsamości (dowód osobisty albo paszport) oraz potwierdzenie zatrudnienia od pracodawcy, na przykład świadectwo pracy albo umowa o pracę.

Jest dobra wiadomość w samym pozwoleniu: jest ważne w całej Szwajcarii i pozwala zmienić pracę albo pracodawcę, więc kolejne miejsce pracy nie oznacza automatycznie nowego wniosku od zera. Okres ważności zależy od długości zatrudnienia.

Polacy pracują w Szwajcarii na podstawie umowy o swobodnym przepływie osób, bez osobnego zezwolenia na pracę i bez limitu zezwoleń, o czym pisałem przy wymogach prawnych dla zatrudniających. Inaczej jest dla pracowników spoza UE i EFTA, gdzie zezwolenie jest wymagane nawet przy krótkim zatrudnieniu, liczba zezwoleń jest ograniczona, a pracodawca musi wykazać, że nie znalazł pracownika w Szwajcarii ani w UE.

Krótkie zlecenie i szukanie pracy: 3 miesiące i 6 miesięcy

Są dwa progi, które warto rozróżnić, bo dotyczą zupełnie różnych sytuacji.

Do trzech miesięcy pracy u pracodawcy w Szwajcarii pozwolenie pobytowe nie jest potrzebne. Dotyczy to również świadczenia usług, które możesz wykonywać maksymalnie przez 90 dni w roku kalendarzowym. Jest jedno ale: pracodawca ma obowiązek zgłosić Twoje zatrudnienie w procedurze notyfikacji krótkoterminowej co najmniej jeden dzień przed rozpoczęciem pracy. To obowiązek pracodawcy, nie Twój, ale warto o nim wspomnieć przy podpisywaniu umowy.

Szukanie pracy po przyjeździe wygląda tak: na szukanie pracy masz w Szwajcarii do 6 miesięcy. Pierwsze 3 miesiące nie wymagają żadnego pozwolenia. Po tym okresie możesz uzyskać krótkoterminowe pozwolenie pobytowe dla obywatela UE lub EFTA, ważne 3 miesiące w roku, pod warunkiem że masz wystarczające środki finansowe, żeby się utrzymać.

Ten punkt warto zatrzymać dłużej, bo brzmi atrakcyjnie, a oznacza realne pieniądze, które musisz mieć na koncie. Kwoty federalny portal nie podaje, bo zależy ona od twojej sytuacji i od decyzji władz kantonalnych, więc zadzwoń do kantonalnej służby migracyjnej, zanim kupisz bilet powrotny „na wszelki wypadek”. Sposób na sprawdzenie wymogów: zasady wjazdu i pracy w strefie Schengen.

Ten sam limit 90 dni w ciągu sześciu miesięcy obowiązuje przy pobycie bez pracy. Na dłuższy pobyt rejestrujesz się jako osoba bez działalności zarobkowej w kantonalnej służbie migracyjnej. Warunki są trzy: wystarczające środki finansowe i brak uzależnienia od pomocy społecznej, odpowiednie ubezpieczenie wypadkowe i zdrowotne, a w przypadku studentów potwierdzenie przyjęcia do uczelni.

Ubezpieczenie zdrowotne: 3 miesiące i realne koszty

Ubezpieczenie zdrowotne w Szwajcarii jest obowiązkowe i prywatne. Masz na jego wykupienie 3 miesiące od przyjazdu albo od rozpoczęcia pracy. Przez te trzy miesiące jesteś ubezpieczony automatycznie, więc wizyta u lekarza w pierwszym tygodniu nie zostawia Cię z rachunkiem. Po trzech miesiącach musisz mieć polisę, bo rynek pracy tego pilnuje.

Tu dochodzimy do liczb, które Polacy chcą usłyszeć, bo są przewidywalne. Koszty ubezpieczenia zdrowotnego dzielą się na trzy elementy, i to one decydują o rachunku, nie sam lekarz.

Udział własny (deductible) płacisz sam, zanim w ogóle zacznie działać ubezpieczyciel. Dla dorosłych minimalny wynosi 300 franków, maksymalny 2 500 franków. Dla dzieci stawki są niższe i mieszczą się w przedziale od 0 do 600 franków.

Udział własny po wykorzystaniu limitu to 10 procent kosztów leczenia, ale nie więcej niż 700 franków rocznie (350 franków dla dzieci). Roczny koszt, który ponosisz sam, jest więc ograniczony wybranym deductible plus 700 franków. Wybierając najwyższy deductible i odkładając 3 200 franków, czyli 2 500 plus 700, sięgasz najwyższego limitu, jaki w ogóle da się osiągnąć.

Przykład z dokumentacji federalnej: deductible 300 franków, wizyta u lekarza kosztuje 200 franków. Pierwszy rachunek płacisz w całości, z drugiego ubezpieczyciel pokryje 100 franków minus udział własny 10 franków. Resztę rachunków w tym roku pokrywa ubezpieczyciel.

Wkład na leczenie szpitalne to 15 franków za dzień pobytu w szpitalu. Dzieci, młode osoby w kształceniu oraz ciężarne z tego wkładu są zwolnione.

Trzy rzeczy obniżają rachunek. Składka zależy od ubezpieczyciela, modelu, deductible i miejsca zamieszkania, a poniżej 25. roku życia jest niższa. Osoby z niskim dochodem i dużą liczbą dzieci mogą dostać subsydium od kantonu. Modele oszczędnościowe, takie jak lekarz rodzinny czy HMO, obniżają składkę za cenę innych udogodnień.

Ubezpieczenie od wypadków jest oddzielną sprawą i ma prostą granicę: jeśli pracujesz mniej niż 8 godzin tygodniowo, ubezpieczać się musisz sam, bo w podstawowym ubezpieczeniu zdrowotnym wtedy wypadków nie ma. Powyżej tego progu obowiązek spoczywa na pracodawcy, a składka jest potrącana z pensji. Zanim weźmiesz pierwsze zlecenie, sprawdź od kiedy obowiązuje ubezpieczenie zdrowotne.

Jak długo ważne jest pozwolenie i kiedy je przedłużyć

Jeśli mieszkasz bez pracy, pozwolenie dla obywatela UE lub EFTA jest ważne 5 lat i przedłuża się automatycznie, jeśli spełniasz warunki. Studentom wydaje się albo pozwolenie na czas studiów, albo roczne z odnowieniem co rok.

Jeśli pracujesz, okres ważności zależy od długości zatrudnienia. Przedłużenie ma własną procedurę: wniosek składasz nie wcześniej niż 3 miesiące i nie później niż 2 tygodnie przed wygaśnięciem zezwolenia.

Do wniosku dołączasz: obecne pozwolenie, ważowy dowód tożsamości oraz zawiadomienie o wygaśnięciu, jeśli dostałeś je z kantonalnej służby migracyjnej. Dla osób spoza UE i EFTA dochodzi warunek, że dowód tożsamości musi być ważny co najmniej 3 miesiące po dacie wygaśnięcia zezwolenia, co w praktyce oznacza paszport, nie dowód osobisty.

Jeśli dołącza rodzina, sprawdź terminy także dla nich: rodzinne dołączenie ma własne daty, częściowo wiązane ze statusem głównego żywiciela, więc zmiana jednego zezwolenia potrafi pociągnąć za sobą inne.

Zgubione albo zniszczone zezwolenie

Zawiadamiasz o utracie policję i odbierasz zaświadczenie. Potem idziesz do biura ewidencji w swojej gminie albo do kantonalnej służby migracyjnej, z paszportem, zdjęciem paszportowym i zaświadczeniem z policji. Za duplikat płacisz, a cena zależy od urzędu. Jeśli zgłoszony dokument wróci, trzeba go unieważnić w biurze ewidencji.

Ta sama logika dotyczy zezwolenia odebranego przez rodzinę po rozstaniu albo śmierci partnera, który dał Ci prawo pobytu. Dla obywatela UE lub EFTA wystarczy praca albo środki do samodzielnego utrzymania się, dla osoby z pozwoleniem B dalszy pobyt zatwierdza się po spełnieniu warunków.

Rodzaje zezwoleń: L, B i C

Nazwy łatwo się plączą, a różnica między nimi jest praktyczna. Najczęściej dotyczą Polaka trzy dokumenty:

• L - pobyt krótkotrwały, do 12 miesięcy, standardowo do 6. Obsługuje pobyty bez pracy powyżej 90 dni.
• B - pobyt czasowy, czyli podstawowy dokument dla pracujących na dłuższy okres.
• C - zezwolenie na osiedlenie: pobyt bezterminowy bez corocznego przedłużania, po spełnieniu warunków, w tym integracyjnych.

W tabeli są też zezwolenie G dla dojeżdżających oraz, po stronie państw trzecich, dokumenty F, N i S. L, B i C są wydawane z chipem zawierającym dwa odciski palców i zdjęcie twarzy, zapisywanymi na pięć lat. Przy okazaniu paszportu taki dokument upoważnia do wjazdu w całej strefie Schengen bez wizy. Przy zmianie pracy pozwolenie B nie wymaga zmiany.

Ile kosztują formalności i dlaczego nie podaję stawki

Tutaj będę szczery co do granic tego tekstu. Nie podam Ci kwoty za wniosek o pozwolenie, za meldunek ani za nowe zezwolenie po zgubieniu, bo dokumenty federalne operują kategoriami, a nie cennikiem. Mówią tylko tyle, że za duplikat albo nowe zezwolenie się płaci i cena zależy, a opłata obejmuje obsługę wniosku, wydanie dokumentu i pobranie danych biometrycznych. Resztę ustala kanton i gmina, a stawki różnią się nawet kilkukrotnie. Zasada jest prosta: sprawdź cennik swojego kantonalnego biura przed wizytą.

Checklista pierwszych dni po przyjeździe

Kolejność, w której formalności odblokowują się nawzajem, wygląda tak:

1. Po przyjeździe, w ciągu 14 dni - meldunek w gminie, z zaświadczeniem o pochodzeniu i dokumentem ubezpieczenia. Bez tego nie zaczynasz pracy.
2. Przed pierwszym dniem pracy, jeśli etat jest dłuższy niż 3 miesiące - wniosek o pozwolenie pobytowe, z dowodem tożsamości i potwierdzeniem zatrudnienia.
3. Równolegle lub dzień wcześniej - jeśli zlecenie jest krótkie, pracodawca zgłasza zatrudnienie w procedurze krótkoterminowej.
4. W ciągu 3 miesięcy od przyjazdu lub rozpoczęcia pracy - wykupienie ubezpieczenia zdrowotnego, z wyborem modelu i deductible, które zmniejszą rachunek.
5. Po zatrudnieniu - pozwolenie wskazuje konkretnego pracodawcę, więc przy zmianie pracy sprawdź, czy Twoja sytuacja tego wymaga.
6. Odnowienie - wniosek między 3 miesiącami a 2 tygodniami przed wygaśnięciem zezwolenia.

Do tej listy dopisz rzeczy, które nie są formalnością, a w pierwszym roku oszczędzają najwięcej: umowę najmu, protokół zdawczy, kaucję na konto. Mieszkanie warto wybrać wcześniej, zanim podpiszesz umowę o pracę, o czym pisałem przy szukaniu mieszkania z Polski. Przy przeprowadzce warto zajrzeć do przygotowania do przeprowadzki do Szwajcarii, bo na przewóz rzeczy bez cła masz 2 lata, pod warunkiem że używałeś ich wcześniej co najmniej 6 miesięcy.

Każda z tych formalności ma datę, a daty nie przesuwają się od tego, że ktoś wyjechał na urlop. Zanim podpiszesz umowę, sprawdź, czy Twój start pozwala zdążyć z meldunkiem przed pierwszą pensją.