Pozwolenie dla rodziny i łączenie pozwoleń — jak dołączyć do pracującego małżonka

Dołączenie do pracującego małżonka w Szwajcarii to osobne pozwolenie dla członka rodziny, a nie dopisanie do dokumentu małżonka. Na wniosek masz 5 lat od przyjazdu (1 rok, jeśli sprowadzasz dziecko powyżej 12. roku życia), dołączający członek rodziny może od razu pracować, a pozwolenie B osoby sponsorującej nie daje automatycznego prawa do sprowadzenia rodziny. Wszystko poniżej opieram na oficjalnym portalu federalnym ch.ch.

Kto może dołączyć do pracującego małżonka

Katalog członków rodziny zależy od obywatelstwa osoby, która zaprasza, a nie od tego, czy pracuje. W Szwajcarii obowiązuje zasada: każdy cudzoziemiec, który zostaje dłużej niż 3 miesiące, musi mieć pozwolenie.

Kto zaprasza	Kogo może dołączyć	Charakter łączenia
Obywatel Szwajcarii	małżonek lub zarejestrowany partner, niezamężone dzieci i wnuki poniżej 18 lat, zależni rodzice i dziadkowie	prawo
Obywatel UE lub EFTA	małżonek lub zarejestrowany partner, dzieci i wnuki poniżej 21 lat lub na utrzymaniu, zależni rodzice i dziadkowie	zazwyczaj prawo, zależnie od pozwolenia
Obywatel państwa trzeciego	małżonek lub zarejestrowany partner oraz niezamężone dzieci poniżej 18 lat	głównie uznania władz

Szwajcarski portal zaznacza to wprost: łączenie rodziny bywa prawem, a bywa możliwością pozostawioną uznaniu władz. Dla Wielkiej Brytanii od 1 stycznia 2021 r. obowiązują reguły państw trzecich, wraz z limitami zezwoleń. Zasady wjazdu i pracy w strefie Schengen opisuję osobno w artykule o strefie Schengen.

Sześć warunków, które blokują wniosek

Rodzina dołącza jako całość, więc niedopełnienie jednej pozycji wywraca cały wniosek. Urząd patrzy na:

• Uznanie małżeństwa przez Szwajcarię. Para z dwóch krajów, która nie jest oficjalnie małżeńska, nie sprowadzi partnera. Świadczy o tym zaświadczenie z kraju pochodzenia.
• Mieszkanie dla całej rodziny. Ch.ch mówi o odpowiednim standardzie mieszkaniowym, ale nie podaje liczby metrów kwadratowych. To jedno z najczęstszych miejsc odmowy.
• Brak zależności od pomocy społecznej. Przy samozatrudnieniu lub bezrobociu musisz dodatkowo wykazać środki finansowe na utrzymanie rodziny.
• Język dla małżonka. Potrzebujesz zaświadczenia o zapisie na kurs językowy, jeśli nie porozumiewasz się w języku krajowym Twojego kantonu. Wymagany poziom to A1 ustnie.
• Ubezpieczenie zdrowotne każdej osoby. Obowiązkowe i prywatne, osobna umowa dla każdego członka rodziny.
• Rejestr odmowy. Osoby ubiegające się o azyl nie mogą sprowadzić rodziny. Uznani uchodźcy mogą.

Małżonek z Szwajcarii oraz osoby z pozwoleniem na osiedlenie nie potrzebują zezwolenia na pracę, bo chodzi o sam status, a nie zatrudnienie. Każdy inny przypadek to już kwestia pozwolenia na pracę.

Terminy, o których łatwo zapomnieć

• 3 miesiące - tyle możesz zostać bez pozwolenia. Obywatel UE lub EFTA ma 90 dni w ciągu półrocznego okresu.
• 5 lat na wniosek o pozwolenie rodzinne, 1 rok, gdy sprawa dotyczy dziecka powyżej 12 lat.
• 18 miesięcy - przy pozwoleniu F (przyjęcie tymczasowe) sekretariat migracji rozpatruje wniosek dopiero po tym okresie.
• 14 dni na meldunek w gminie. Szczegóły znajdziesz w artykule o rejestracji pobytu. Przed rejestracją nie wolno rozpocząć pracy.
• 3 miesiące na wykupienie kasy chorych dla siebie i rodziny, licząc od przyjazdu albo od rozpoczęcia pracy.
• 3 miesiące przed i 2 tygodnie przed wygaśnięciem - okno, w którym możesz złożyć wniosek o przedłużenie.

Dokumenty przygotowujesz przed wyjazdem. Co trzeba mieć w dokumentach przed wyjazdem opisuję osobno, bo lista zależy od tego, kogo sprowadzasz.

Dołączający członek rodziny ma przed sobą trzy ścieżki do pracy. Bez pozwolenia można pracować do 3 miesięcy u szwajcarskiego pracodawcy albo świadczyć usługi maksymalnie przez 90 dni w roku kalendarzowym, a w obu przypadkach pracodawca zgłasza zatrudnienie w procedurze zgłoszenia krótkoterminowej pracy co najmniej jeden dzień przed rozpoczęciem. Druga ścieżka to przyjazd w poszukiwaniu pracy: 6 miesięcy, przy czym pierwsze 3 miesiące bez pozwolenia, a potem krótkie pozwolenie ważne 3 miesiące w roku, jeśli masz środki do utrzymania się.

Przy przedłużeniu pozwolenia do wniosku dokładasz aktualne pozwolenie i dokument tożsamości. Dla obywatela państwa spoza UE i EFTA paszport albo dowód osobisty musi być ważny co najmniej 3 miesiące po dacie wygaśnięcia pozwolenia. Zgubione pozwolenie zgłaszasz na policji, a zaświadczenie o utracie wraz z paszportem i zdjęciem niesiesz do urzędu rejestru mieszkańców albo do kantonalnego urzędu migracji.

Czym jest łączenie pozwoleń i kiedy wchodzą w grę dwie karty

Tutaj uczciwe zastrzeżenie: w oficjalnych materiałach szwajcarskich nie ma procedury nazwanej łączeniem pozwoleń (Zusammenführung von Bewilligungen). Nie opiszę więc mechanizmu, którego w źródłach nie ma. Co te materiały faktycznie mówią, jest jednak wystarczające, żeby zrozumieć sytuację.

Po przyjęciu wniosku członek rodziny otrzymuje własne pozwolenie, a jego rodzaj zależy od statusu osoby sponsorującej. Sposób, w jaki to wygląda, wyjaśnia wniosek o pozwolenie B krok po kroku. Twoje dotychczasowe pozwolenie z tego powodu nie znika, więc w normalnej sytuacji nie prowadzisz dwóch spraw naraz.

Dwie karty wchodzą w grę wtedy, gdy pierwsza przestaje być podstawą drugiej:

• Pozwolenie L. Posiadacz krótkiego pozwolenia musi najpierw uzyskać osobne zezwolenie na pracę w kantonalnym urzędzie migracji. To jedyny wyjątek wśród dołączających.
• Rozwód albo śmierć partnera. Wtedy pozwolenie rodzinne traci podstawę i musisz zgłosić to kantonalnemu urzędowi migracji.
• Brak prawa do łączenia przy pozwoleniu B. Inaczej niż pozwolenie C, pozwolenie B nie musi dawać prawa do sprowadzenia rodziny. Władze mogą je jednak przyznać.

Co dostaje dołączający: pozwolenie, praca, ubezpieczenie

Członkowie rodziny mają prawo do pracy w Szwajcarii. Wyjątkiem są rodzice i dziadkowie - oni potrzebują osobnego zezwolenia. Jeśli dołączający planuje zostać dłużej niż 3 miesiące, potrzebuje pozwolenia pobytowego i rejestracji w gminie w ciągu 14 dni. Ten sam mechanizm co przy przyjeźd pracownika opisałem przy ubezpieczeniu zdrowotnym, bo terminy są te same.

Dzieci dołączające do Szwajcarii mają obowiązek bezpłatnej nauki co najmniej do 16. roku życia. System różni się między kantonami.

Po stronie zabezpieczeń: obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe spoczywa na pracodawcy, jeśli pracujesz więcej niż 8 godzin tygodniowo, a składkę potrąca wprost z pensji. Poniżej tego progu ubezpieczenie wypadkowe kupujesz sam. To pułapka, o której mało kto myśli na etapie dojazdu, a wychodzi przy pierwszym zwolnieniu lekarskim.

Kasa chorych i AHV/AVS przy dołączeniu do pracującego małżonka

Tu pojawia się liczba, której nie słyszałem od nikogo, a która realnie zmienia rachunek. Niepracujący członek rodziny co do zasady płaci na AHV/AVS (emerytura i renty po zmarłych) minimalną składkę 530 CHF rocznie. Wyjątek dotyczy właśnie Twojej sytuacji: jeśli pracujący partner płaci co najmniej dwukrotność tej kwoty, czyli 1060 CHF rocznie, to nie płacisz nic.

Pracownik płaci 8,7% pensji, połowę od siebie, połowę od pracodawcy. Samozatrudniony odprowadza 8,1% zarobku. Luka jednego roku składek obniża przyszłą emeryturę o około 2,3%, a uzupełnić ją można tylko wtedy, gdy powstała w ciągu ostatnich 5 lat.

AHV/AVS nie jest w źródłach formalnym warunkiem pozwolenia rodzinnego, choć wypowiedzi w internecie często przedstawiają je inaczej. Skutki finansowe są natomiast jak najbardziej realne, więc warto sprawdzić swój wykaz składek i zgłosić błędy w ciągu 30 dni.

Druga zmiana po dołączeniu dotyczy podatków. W Szwajcarii są trzy reżimy majątkowe małżeństwa: udział w nabytym mieniu, wspólność majątkowa i rozdzielność. Jeśli nie podpiszecie umowy małżeńskiej, obowiązuje domyślnie udział w nabytym mieniu. Wybór wspólności albo rozdzielności wymaga aktu sporządzonego w formie aktu publicznego, w większości przypadków u notariusza. Niezależnie od wybranego reżimu małżeństwo rozlicza się wspólnie, więc dochody współpracującego małżonka są w Twoim zeznaniu od momentu ślubu.

Zasiłek rodzinny po dołączeniu

Zasiłek przysługuje na dziecko od urodzenia do 16. roku życia: 215 CHF miesięcznie, a dla dziecka w kształceniu do 25 lat 268 CHF. Dziecko, które nie pracuje z powodów zdrowotnych, otrzymuje zasiłek do 20. roku życia.

Zasiłek wypłaca się tylko raz na dziecko, nawet jeśli oboje rodzice pracują. Pracownik dostaje go przez pracodawcę, samozatrudniony we własnym funduszu, osoba niepracująca w kantonalnym biurde odszkodowań prowadzonym przez AHV/AVS. Wniosek można złożyć nawet wstecz, do 5 lat wstecz. Osoba zarejestrowana jako bezrobotna zasiłku rodzinnego nie dostanie, ale przysługuje jej dodatek do zasiłku dla bezrobotnych.

Po rozwodzie albo śmierci małżonka

Tu nie ma nic do optymalizowania, jest tylko lista warunków. Obywatel państwa trzeciego może zatrzymać pozwolenie, jeśli małżeństwo trwało co najmniej 3 lata i prowadziliście wspólne gospodarstwo. Alternatywą jest dobra integracja (szacunek dla prawa i porządku, dobre umiejętności językowe, praca albo nauka) albo ważne powody osobiste, na przykład poważne zagrożenie reintegracji w kraju pochodzenia albo przemoc domowa.

Obywatel UE lub EFTA występuje o pozwolenie we własnym imieniu, jeśli pracuje albo ma środki do niezależności finansowej. W obu przypadkach zgłoszenie rozwodu lub śmierci partnera w kantonalnym urzędzie migracji jest obowiązkowe.

Czego te przepisy nie mówią

Wolałbym, żebyś wiedział, gdzie kończą się dane, a zaczyna moja własna wiedza. W materiałach ch.ch nie ma stawki miesięcznej składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne osoby dorosłej - są tylko elementy: franszyza od 300 do 2500 CHF, udział własny 10% do 700 CHF rocznie i składka szpitalna 15 CHF za dzień pobytu. Nie ma też progów dochodu przy łączeniu rodzinnym, norm mieszkaniowej w metrach kwadratowych ani opłat administracyjnych. Zasiłek rodzinny podano kwotami federalnymi, ale w części kantonów jest wyższy.

Co warto policzyć samemu: franszyza 2500 CHF plus udział własny 700 CHF to 3200 CHF, które trzeba mieć w zapasie. Ubezpieczyciel podaje składkę na kolejny rok do końca października, a list wypowiadający musi dotrzeć do niego do 30 listopada.

Gdzie sprawdzisz to sam

Wniosek składasz w kantonalnym urzędzie migracji i rynku pracy właściwym dla gminy, w której mieszkasz. Wersja polska zasad i formularzy różni się między kantonami, więc to jest miejsce, w którym sprawdzasz swój przypadek, a nie strona, którą zgadujesz. Przy rodzinie i pozwoleniach warto też zapytać doradcę od formalności.

Piszę z własnego doświadczenia i na bazie oficjalnych źródeł, ale przepisy zmieniają się i różnią między kantonami. Przy swojej sprawie zajrzyj do gminy albo zapytaj doradcę. Jeśli wolisz dostawać terminy, których łatwo zapomnieć po przyjeździe, zapisz się na listę - dostaniesz oś czasu pierwszego roku w Szwajcarii, krok po kroku.