Wypłata filar 3a Szwajcaria emigracja – zasady rozliczenia

Samo wyjechanie ze Szwajcarii wystarcza, żeby wypłacić filar 3a przed emeryturą. Tak wprost stanowią szwajcarskie zasady: odejście z kraju na stałe jest jednym z warunków wcześniejszej wypłaty, a świadczenie trzeba wypłacić w całości, nie tylko w części. Do tego dochodzi rozliczenie na trzech szczeblach: podatek szwajcarski płacisz przy wypłacie, a to, co zostanie, wraca do Twojego polskiego rozliczenia jako dochód.

Cała sztuka polega na tym, żeby nie pomylić dwóch różnych procedur. Jedna dotyczy zwrotu podatku u źródła od dywidend i odsetek i ma własne formularze dla mieszkańców zagranicznych. Druga, czyli właściwa wypłata z 3a, w ogóle po tą drogę nie prowadzi. Poniżej rozdzielam je, a tam, gdzie przepis zależy od kantonalnego urzędu skarbowego albo od Twojego funduszu, mówię o tym wprost, zamiast pisać „podatek wynosi około…".

Wyjazd ze Szwajcarii to warunek wypłaty, ale nie wszystko wypłacisz naraz

Portal federalny ch.ch wymienia warunki, w których możesz sięgnąć po filar 3a przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Są wśród nich między innymi budowa lub zakup własnego domu, zamiar rozpoczęcia działalności gospodarczej, zmiana formy działalności, wykupienie zaległych lat składek w funduszu drugiego filaru, a także sytuacja, w której pobierasz pełną rentę dla niepełnosprawnych. Jest tam jedno, które dotyczy Ciebie najbardziej: odejście ze Szwajcarii na stałe.

To nie jest udogodnienie tylko dla osób starszych. Jeśli kończysz kontrakt i wracasz do Polski, wypłata jest możliwa, ale musi być całkowita. Nie zostawisz sobie reszty w funduszu, żeby wypłacać ją po kawałku w kolejnych latach. Chce to oznaczać tylko jedno: zanim coś zostawisz w Szwajcarii, upewnij się, że plan, w którym chcesz zostać, to nie jest ten jeden jedyny plan, w którym masz oszczędności.

Warto odróżnić dwie rzeczy, które Polacy często traktują jako jedno. Filar 3a to oszczędności z podatkową ulgą: składki można odliczyć, ale wypłata podlega podatkowi. Filar 3b to oszczędności bez ulgi, za to wolne od dodatkowego podatku przy wypłacie, za to płacone co roku. Wyjazd z kraju dotyczy 3a - i to jest ten problem, który tu rozwiązujemy.

Dlaczego wypłata 3a jest rozliczana inaczej niż pensja z pracy

Mechanizm podatkowy 3a jest odwrotnością codziennego zarabiania. Składki wpłacone na rachunek są odliczalne, a świadczenie na koniec dnia jest opodatkowane. Wypłata podlega podatkowi zryczałtowemu, zależnemu od dochodu, który akurat w danym momencie wykazujesz. Tak to opisuje Federalny Urząd Ubezpieczeń Społecznych: składki podlegają odliczeniu podatkowemu, świadczenia są natomiast opodatkowane w chwili wypłaty.

I tu pojawia się najczęstsze nieporozumienie. Wielu emigrantów zakłada, że podatek od wypłaty to po prostu „podatek od oszczędności", liczony od salda na rachunku. To nie jest tak. W Szwajcarii świadczenie z 3a jest rozliczane tak, jak świadczenie z kapitału znanego z dokładności co do franka, a samo rozliczenie prowadzi się na szczeblu federalnym, kantonalnym i gminnym. Innymi słowy: dwaj Polacy z identycznym saldem na 3a mogą zapłacić zupełnie różne kwoty, bo różnią się kantony, w których mieszkają i z których pochodzą. Nie ma jednej szwajcarskiej tabelki, którą dałoby się tu wkleić i powiedzieć „tyle zapłacisz". Tę tabelę podaje Twój fundusz i kantonalny urząd skarbowy - nie portal, nie porada na czacie.

Federalny Urząd Ubezpieczeń Społecznych podaje też jedną radę, która przy wyjeździe robi się naprawdę przydatna: warto mieć kilka rachunków 3a, żeby rozłożyć wypłatę na kilka lat. Przy całkowitej wypłacie z jednego rachunku cała kwota trafia do jednego roku podatkowego. Rozbicie jej na dwa, trzy rachunki pozwala rozłożyć obciążenie w czasie. Nie jest to prawo, tylko wskazówka urzędu - ale urzędu, a nie bloga.

Jest jeszcze jedna zmienna, o której rzadko się pisze, a która potrafi zmienić wynik. Federalny Urząd Ubezpieczeń zwraca uwagę, że stan cywilny, obywatelstwo i miejsce zamieszkania mają znaczenie tak samo przy wpłacaniu składek, jak przy liczeniu i odbieraniu świadczeń. Dla emigranta oznacza to, że decyzja o tym, kiedy wypłacić, nie jest czystą kwestią planowania życia. To jest decyzja podatkowa, i warto ją przemyśleć, zanim zrobisz, bo po wypłacie nie da się jej cofnąć.

Samo wyjechanie nie robi z Ciebie nierezydenta podatkowego

Tu wchodzi polska strona całej historii. Ministerstwo Finansów mówi wprost: o tym, czy rozliczasz wypłatę z 3a w Polsce, decyduje najpierw rezydencja podatkowa, a nie fizyczna obecność za granicą. Jesteś polskim rezydentem podatkowym, jeśli masz w Polsce ośrodek interesów życiowych albo spędzasz tu ponad 183 dni w roku podatkowym.

Jeśli jesteś rezydentem, wchodzisz w nieograniczony obowiązek podatkowy w Polsce: wszelkie dochody rozliczasz u siebie, niezależnie od tego, w jakim kraju je uzyskałeś, z uwzględnieniem zapisów umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jeśli nie jesteś - rozliczasz w Polsce tylko dochody tu osiągnięte, i tylko jeśli tak wynika z umowy. Zasady dotyczące dochodów z pracy za granicą opisuje osobna instrukcji Ministerstwa Finansów o dochodach z pracy wykonywanej za granicą, a w praktyce ten sam mechanizm działa dla wypłaty z funduszu.

Najczęstszy scenariusz to ten, w którym Szwajcaria uznaje Cię jeszcze za zamieszkałego, a Polska już nie, albo odwrotnie. Ministerstwo Finansów wskazuje wtedy wprost na umowę: jeżeli dwa państwa uznają Cię za rezydenta, Twoje miejsce zamieszkania ustala się zgodnie z zasadami przewidzianymi w tej umowie. Dlatego samo wyjechanie nie wystarczy do zmiany rozliczenia. W praktyce liczy się jeszcze to, czy zostawiłeś w Szwajcarii mieszkanie na wynajem, rodzinę i inne powiązania, które decydują o twoim ośrodku interesów. O tym, jak radzić sobie z podwójnym opodatkowaniem dochodów z zagranicy, pisałem osobno w tekście o unikaniu podwójnego opodatkowania przy rozliczaniu dochodów.

Co dokładnie mówi umowa między Szwajcarią a Polską

Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Szwajcarią a Polską została sporządzona w Bernie 2 września 1991 i weszła w życie 25 września 1992. Obowiązuje w wersji zmienionej protokołem podpisanym w Warszawie 20 kwietnia 2010, który wszedł w życie 17 października 2011. To jest ważne, bo w internecie krąży jeszcze starsza numeracja artykułów, a w polskim tekście traktatu opublikowanym w Dzienniku Ustaw diakrytyki potrafią się posypać przy kopiowaniu.

Dla wypłaty z 3a istotne są trzy artykuły. Artykuł 18 mówi, że emerytury i inne podobne wynagrodzenia z tytułu poprzedniej pracy najemnej wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania w jednym z państw podlegają opodatkowaniu tylko w tym państwie. Artykuł 21, czyli przepis o innych dochodach, działa tak samo: dochód rezydenta jednego państwa, którego traktat nie traktuje wprost wcześniej, opodatkowuje się tylko tam, gdzie ten rezydent mieszka. Wyjątek z artykułu 19 ustęp 2 dotyczy emerytur wypłacanych przez państwo albo z funduszy publicznych, a więc nie Twojej sytuacji z 3a.

Zarówno artykuł 18, jak i artykuł 21 prowadzą więc do tego samego miejsca: wypłatę rozliczasz tam, gdzie mieszkasz, czyli w Polsce. Artykuł 4 odpowiada na pytanie, co jeśli jesteś rezydentem obu państw. Kolejność jest ściśle określona: najpierw państwo, w którym masz stałe miejsce zamieszkania, potem państwo, z którym masz najbliższe stosunki osobiste i gospodarcze, czyli ośrodek interesów życiowych, potem miejsce zwykłego pobytu, potem obywatelstwo, a jeśli to nie rozstrzygnie sprawy - kompromis organów skarbowych obu państw. Ta sama zasada, tylko po szwajcarsku, brzmi „centre of vital interests”, więc nazwa, którą usłyszysz w Szwajcarii, jest dokładnie tym, o co chodzi w polskim urzędzie skarbowym.

W praktyce wyjaśnienie, jak traktat zastosować do konkretnej kwoty, dostajesz od Państwowego Sekretariatu do spraw Finansów Międzynarodowych. Podany tam kontakt to dba(at)sif.admin.ch, a numer telefonu +41 58 462 71 29, adres Bundesgasse 3 w Bernie. Polecam pisać z numerem sprawy, jeśli już go masz. Zajrzałem też do opisu umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania ze Szwajcarią, bo tam znajdziesz listę dokumentów, których zwykle żąda urząd.

Pułapka: formularz zwrotu podatku u źródła to nie jest Twoja droga

Tu zatrzymajmy się na chwilę, bo to jest błąd, który słyszałem już kilka razy i który kosztuje realnie pieniądze. Federalny Urząd Skarbowy Szwajcarii (po niemiecku wciąż Eidgenössische Steuerverwaltung, po angielsku Federal Tax Administration) publikuje formularze zwrotu podatku u źródła dla osób zamieszkałych za granicą. W wersji dla Polski jest ich jeden, oznaczony jako formularz 60 dla krajów bez własnego formularza. Wygląda to jak gotowa droga do odzyskania podatku, i w przypadku dywidend oraz odsetek nią jest.

Problem w tym, że ten sam portal, opisując te formularze, wprost ogranicza ich zastosowanie: dotyczą podatku u źródła od dywidend i odsetek dla osób zamieszkałych za granicą. Wypłata z 3a nie jest ani dywidendą, ani odsetkiem. Wysyłanie formularza 60 w sprawie wypłaty z filaru 3a to nie skrócenie drogi, tylko jej pomylenie, i w najlepszym razie stracony czas, a w gorszym wyjaśnianie sprawy urzędowi.

Druga sprawa, o której warto wspomnieć przy okazji: przy wypłatach dla podmiotów zewnętrznych administracja zastrzega, że wypłaty idą w praktyce w frankach szwajcarskich, a wypłata w obcej walucie jest prawnie niedozwolona. Jeśli Twój rachunek nie przyjmie franka, ryzyko kursowe i koszty transakcyjne ponosisz sam. Warto to sprawdzić, zanim zamkniesz z funduszem umowę na wypłatę zagraniczną.

O tym, kiedy w ogóle przysługuje zwrot podatku u źródła i jak go wnioskować, napisałem osobno w tekście o zwrocie podatku w Szwajcarii. Tam są właściwe formularze, bo chodzi o zupełnie inną kategorię dochodu niż Twoje oszczędności.

Kolejność, w jakiej warto to załatwiać

Wypłata z 3a po wyjeździe to nie jedna czynność, a sekwencja. Kolejność ma znaczenie, bo źle ustawione kroki potrafią spowodować, że zapłacisz podatek dwa razy albo w złym miejscu.

Pierwszy krok: Twój fundusz, zanim ktokolwiek inny. Dostajesz od niego aktualne saldo, wypis świadczeń i informację, jak wygląda wypłata w Twoim konkretnym funduszu. Tu też potwierdzasz, czy są spełnione warunki wypłaty, i sprawdzasz, ile masz rachunków 3a i czy da się część środków rozłożyć na późniejsze lata. Pytanie o dokładny próg wieku należy właśnie do funduszu. Portal federalny podaje, że wypłata jest możliwa najwcześniej na pięć lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego, ale przepisy ustawowe mogą przewidywać próg niższy, a rozstrzyga o nim regulamin Twojego funduszu. Nie zgaduj na podstawie foruma, zapytaj wprost i poproś o odpowiedź na piśmie.

Drugi krok: zamknięcie w Szwajcarii, czyli rozliczenie po szwajcarskiej stronie. Składasz deklarację, uiszczasz podatek od wypłaty i doprowadzasz sprawę do końca po tamtej stronie, w tym do rozliczenia podatku u źródła pobranego od wynagrodzenia w latach, gdy jeszcze pracowałeś. Dopiero zamknięta sprawa szwajcarska tworzy porządny materiał dla polskiego urzędu.

Trzeci krok: rezydencja. Liczysz dni pobytu w Polsce i ustalasz, gdzie masz ośrodek interesów życiowych. Gdyby kwestia była sporna, warto mieć pisemną interpretację lub indywidualną interpretację podatkową, zamiast opierać rozliczenie na własnym poczuciu sytuacji.

Czwarty krok: rozliczenie w Polsce. Dopiero tu, na podstawie dokumentów szwajcarskich, wypełniasz swoje zeznanie i uwzględniasz wypłatę zgodnie z zasadami omówionymi wyżej. Dla dochodów z zagranicy obowiązuje mechanizm z obowiązków podatkowych przy pracy za granicą, a w razie wątpliwości warto wejść w doradcę podatkowego od Szwajcarii zanim urząd zada ci pytania, a nie potem.

Czego nie dało się sprawdzić i gdzie to sprawdzisz sam

Chcę być z Tobą szczery co do tego tekstu. Nie podałem kwoty podatku od wypłaty 3a ani tabeli odliczeń, bo nie udało się ich potwierdzić w źródle urzędowym, a na takich stronach wartości zmieniają się z rokiem na rok. Nie podałem też stawki podatku u źródła od wypłaty dla mieszkańca zagranicznego, bo materiały Federalnego Urzędu Skarbowego, które udało się otworzyć, dotyczą dywidend i odsetek. Wpisuję tu te liczby, bo w prawie podatkowym nie ma miejsca na „orientacyjnie" z głowy.

Te trzy rzeczy dostaniesz od funduszu, kantonalnego urzędu skarbowego i Państwowego Sekretariatu do spraw Finansów Międzynarodowych w Bernie. Federalny Urząd Skarbowy zastrzega przy okazji, że jego tłumaczenia na język angielski służą informacji i nie mają mocy prawnej, więc wiążące brzmienie zawsze znajdziesz w wersji niemieckiej, francuskiej albo włoskiej.

Piszę z własnego doświadczenia i na bazie oficjalnych źródeł, ale przepisy się zmieniają i różnią między kantonami. Przy swojej sprawie zajrzyj do funduszu, do kantonalnego urzędu skarbowego albo zapytaj doradcę. Zapisz się na listę, a wyślę Ci oś czasu pierwszego roku w Szwajcarii - z uwagą na wypłatę z 3a, bo to właśnie moment, w którym warto mieć wszystko poukładane.