Szwajcaria - nazewnictwo miast i kantonów po polsku

Polską nazwę z wykazu KSNG ma 12 z 26 kantonów Szwajcarii, m.in. Zurych, Berno, Genewa i Gryzonia. Pozostałe, np. Vaud, Ticino i Valais, piszemy po polsku w formie oryginalnej.

Tak wynika z urzędowego wykazu polskich nazw geograficznych świata Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP (KSNG). Komisja zastrzega, że brak obiektu w wykazie oznacza, że nie zaleca ona dla niego polskiej nazwy, nawet jeśli taka pojawia się w publikacjach. Poniżej zestawiam wszystkie 26 kantonów z nazwami w czterech językach Konstytucji federalnej, stolicami i językami urzędowymi. W wyszukiwarce sprawdzisz, czy „Waadt" z niemieckiego ogłoszenia o pracy to ten sam kanton co Vaud (tak). Stan na 22 października 2026.

Które kantony mają polskie nazwy?

Wykaz KSNG (wydanie 2 z 2019 r., rozdział „Szwajcaria", s. 274–275) podaje polskie nazwy 12 kantonów: Argowia (Aargau), Bazylea-Miasto (Basel-Stadt), Bazylea-Okręg (Basel-Landschaft), Berno (Bern/Berne), Fryburg (Fribourg/Freiburg), Genewa (Genève), Gryzonia (Graubünden/Grischun/Grigioni), Lucerna (Luzern), Solura (Solothurn), Szafuza (Schaffhausen), Turgowia (Thurgau) i Zurych (Zürich). Lista jest identyczna jak w pierwszym wydaniu z 2013 r., a w zestawieniu zmian uchwalonych po 2019 r. (stan na 23 września 2026 r.) jedyną nowością dla Szwajcarii jest polska nazwa jeziora Zug.

Pozostałe 14 kantonów polskiej nazwy nie ma: Uri, Schwyz, Obwalden, Nidwalden, Glarus, Zug, Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden, St. Gallen, Ticino, Vaud, Valais/Wallis, Neuchâtel i Jura. W polskim tekście używa się ich nazwy urzędowej. Spotykane w sieci formy „Tessyn" i „Luzerna" (obie były w poprzedniej wersji tego artykułu) w wykazie nie występują: kanton Ticino nie ma polskiej nazwy, a Luzern to po polsku Lucerna. KSNG zajmuje się wyłącznie nazwami polskimi; nazw oryginalnych nie ustala.

Wszystkie kantony: nazwy, skróty, stolice, języki

Tabela łączy cztery źródła pierwotne: polskie nazwy z wykazu KSNG, nazwy urzędowe i numerację z urzędowego rejestru gmin Federalnego Urzędu Statystycznego (BFS), nazwy w czterech językach z art. 1 Konstytucji federalnej (wersje niemiecka, francuska, włoska i retoromańska) oraz stolice z mapy BFS „Die 26 Kantone und Hauptorte der Schweiz" (stan na 1 stycznia 2026 r.). Języki urzędowe sprawdziłem w konstytucjach kantonalnych (szczegóły w następnej sekcji).

Interaktywna wyszukiwarka wymaga JavaScriptu; poniżej ta sama tabela w wersji statycznej. Kolejność kolumny „nazwy" to: niemiecka · francuska · włoska · retoromańska. Języki: de – niemiecki, fr – francuski, it – włoski, rm – retoromański. Kreska oznacza, że KSNG nie zaleca polskiej nazwy.

Skrót	Po polsku (KSNG)	Nazwa urzędowa (BFS)	Nazwy w art. 1 Konstytucji: DE · FR · IT · RM	Stolica (po polsku)	Język urzędowy
ZH	Zurych	Zürich	Zürich · Zurich · Zurigo · Turitg	Zürich (Zurych)	de
BE	Berno	Bern / Berne	Bern · Berne · Berna · Berna	Bern (Berno)	de, fr
LU	Lucerna	Luzern	Luzern · Lucerne · Lucerna · Lucerna	Luzern (Lucerna)	de
UR	—	Uri	Uri · Uri · Uri · Uri	Altdorf	de
SZ	—	Schwyz	Schwyz · Schwyz · Svitto · Sviz	Schwyz	de
OW	—	Obwalden	Obwalden · Obwald · Obvaldo · Sursilvania	Sarnen	de
NW	—	Nidwalden	Nidwalden · Nidwald · Nidvaldo · Sutsilvania	Stans	de
GL	—	Glarus	Glarus · Glaris · Glarona · Glaruna	Glarus	de
ZG	—	Zug	Zug · Zoug · Zugo · Zug	Zug	de
FR	Fryburg	Fribourg / Freiburg	Freiburg · Fribourg · Friburgo · Friburg	Fribourg (Fryburg)	fr, de
SO	Solura	Solothurn	Solothurn · Soleure · Soletta · Soloturn	Solothurn (Solura)	de
BS	Bazylea-Miasto	Basel-Stadt	Basel-Stadt · Bâle-Ville · Basilea Città · Basilea-Citad	Basel (Bazylea)	de
BL	Bazylea-Okręg	Basel-Landschaft	Basel-Landschaft · Bâle-Campagne · Basilea Campagna · Basilea-Champagna	Liestal	de
SH	Szafuza	Schaffhausen	Schaffhausen · Schaffhouse · Sciaffusa · Schaffusa	Schaffhausen (Szafuza)	de
AR	—	Appenzell Ausserrhoden	Appenzell Ausserrhoden · Appenzell Rhodes-Extérieures · Appenzello Esterno · Appenzell Dador	Herisau	de
AI	—	Appenzell Innerrhoden	Appenzell Innerrhoden · Appenzell Rhodes-Intérieures · Appenzello Interno · Appenzell Dadens	Appenzell	de
SG	—	St. Gallen	St. Gallen · Saint-Gall · San Gallo · Son Gagl	St. Gallen	de
GR	Gryzonia	Graubünden / Grigioni / Grischun	Graubünden · Grisons · Grigioni · Grischun	Chur	de, rm, it
AG	Argowia	Aargau	Aargau · Argovie · Argovia · Argovia	Aarau	de
TG	Turgowia	Thurgau	Thurgau · Thurgovie · Turgovia · Turgovia	Frauenfeld	de
TI	—	Ticino	Tessin · Tessin · Ticino · Tessin	Bellinzona	it
VD	—	Vaud	Waadt · Vaud · Vaud · Vad	Lausanne (Lozanna)	fr
VS	—	Valais / Wallis	Wallis · Valais · Vallese · Vallais	Sion	fr, de
NE	—	Neuchâtel	Neuenburg · Neuchâtel · Neuchâtel · Neuchâtel	Neuchâtel	fr
GE	Genewa	Genève	Genf · Genève · Ginevra · Genevra	Genève (Genewa)	fr
JU	—	Jura	Jura · Jura · Giura · Giura	Delémont	fr

Kilka rzeczy, które z tabeli nie wynikają wprost:

Skróty to te same dwie litery, które według art. 84 rozporządzenia o dopuszczeniu do ruchu (VZV) oznaczają kanton na tablicach rejestracyjnych. Na tablicach z nazwą miejscowości w pasie przygranicznym między kantonami pod nazwą też stoją litery kantonu (art. 50 rozporządzenia o sygnalizacji drogowej, SSV).
Kantony wielojęzyczne mają w rejestrze BFS nazwę złożoną: „Bern / Berne", „Fribourg / Freiburg", „Valais / Wallis" i „Graubünden / Grigioni / Grischun". W adresie i formularzu wystarczy forma w języku danej miejscowości.
Appenzell Ausserrhoden: BFS podaje jako stolicę Herisau, ale konstytucja kantonu (w wersji opublikowanej na Fedlex) nie zawiera przepisu o stolicy. W pozostałych kantonach, w których konstytucja ją wskazuje, zgadza się ona z mapą BFS.
Retoromańskie nazwy Obwalden i Nidwalden to Sursilvania i Sutsilvania, a Appenzell Ausserrhoden i Innerrhoden – Appenzell Dador i Appenzell Dadens. Przypisanie Appenzellów odczytałem z art. 142 i 150 retoromańskiej wersji Konstytucji, gdzie stoją w tej samej kolejności co w wersji niemieckiej.

Jak ten sam kanton nazywa się po niemiecku, francusku i włosku?

Każdy kanton ma w Konstytucji federalnej nazwę w każdym z czterech języków. Dla Polaka szukającego pracy liczy się głównie to, że niemieckojęzyczne ogłoszenia i urzędy używają niemieckich form kantonów francusko- i włoskojęzycznych, a francuskojęzyczne – francuskich form kantonów niemieckich. Najczęstsze pary, które warto znać:

Po polsku	Na miejscu	Po niemiecku	Po francusku	Po włosku
Genewa	Genève	Genf	Genève	Ginevra
— (Vaud)	Vaud	Waadt	Vaud	Vaud
— (Valais)	Valais / Wallis	Wallis	Valais	Vallese
— (Neuchâtel)	Neuchâtel	Neuenburg	Neuchâtel	Neuchâtel
— (Ticino)	Ticino	Tessin	Tessin	Ticino
Fryburg	Fribourg / Freiburg	Freiburg	Fribourg	Friburgo
Gryzonia	Graubünden / Grigioni / Grischun	Graubünden	Grisons	Grigioni
Bazylea-Miasto	Basel-Stadt	Basel-Stadt	Bâle-Ville	Basilea Città
Solura	Solothurn	Solothurn	Soleure	Soletta
— (St. Gallen)	St. Gallen	St. Gallen	Saint-Gall	San Gallo

Pułapka, na którą łatwo trafić: niemieckie Freiburg to w Szwajcarii kanton i miasto Fribourg (po polsku Fryburg), ale też niemieckie miasto Freiburg im Breisgau, które KSNG nazywa Fryburgiem Bryzgowijskim. Sprawdź kod pocztowy albo skrót FR. Kiedy nazwa jest nieznana, wpisz ją w wyszukiwarkę powyżej – rozpozna każdą z form z art. 1 Konstytucji, skrót i stolicę.

W jakim języku urzędują poszczególne kantony?

Konstytucja federalna wymienia cztery języki narodowe: niemiecki, francuski, włoski i retoromański (art. 4). Językami urzędowymi Konfederacji są niemiecki, francuski i włoski, a retoromański w kontaktach z osobami posługującymi się tym językiem; kantony same ustalają swoje języki urzędowe (art. 70 ust. 1–2). Według federalnej delegatki ds. wielojęzyczności trzy kantony są dwujęzyczne, a jeden trójjęzyczny. Po zestawieniu konstytucji kantonalnych wychodzi taki podział:

Kantony według języka urzędowego; wyróżnione kantony wielojęzyczne. Dane: konstytucje kantonalne (Fedlex), rejestr gmin BFS; opracowanie własne.

Jak to sprawdziłem: 15 konstytucji kantonalnych ma przepis o języku urzędowym, np. Zurych – niemiecki (art. 48), Vaud – francuski (art. 3), Ticino – „republika kultury i języka włoskiego" (art. 1). W pozostałych 11 kantonach (UR, OW, NW, GL, ZG, SO, SH, AR, AI, SG, TG) takiego przepisu nie znalazłem; wszystkie ich gminy leżą według BFS w niemieckim obszarze językowym, a żaden z nich nie należy do kantonów wielojęzycznych, więc jako język urzędowy przyjmuję niemiecki (wniosek z danych, nie zapis konstytucji).

Kantony wielojęzyczne: ile gmin w którym obszarze językowym

BFS przypisuje każdą gminę do jednego obszaru językowego (podział z 2020 r.). Zliczyłem gminy według tego podziału i rejestru gmin na 1 października 2026 r.:

Kanton	Języki urzędowe (konstytucja)	Gminy w obszarze niemieckim	francuskim	włoskim	retoromańskim
Berno (BE)	niemiecki, francuski (art. 6)	299	35	–	–
Fryburg (FR)	francuski, niemiecki (art. 6)	26	93	–	–
Valais / Wallis (VS)	francuski, niemiecki (art. 12)	63	59	–	–
Gryzonia (GR)	niemiecki, retoromański, włoski (art. 3)	70	–	15	15
Jura (JU) – dla porównania	francuski (art. 3)	1	50	–	–

Praktyczny wniosek: w kantonie dwujęzycznym o języku Twojej korespondencji z gminą decyduje zwykle to, gdzie mieszkasz. Konstytucja Berna przypisuje językom regiony: francuski w regionie Berner Jura, oba języki w okręgu Biel/Bienne, a dwujęzyczne są tylko gminy Biel/Bienne i Leubringen (KV BE art. 6). Do urzędów właściwych dla całego kantonu możesz pisać w wybranym języku urzędowym – tak stanowią konstytucja Berna (art. 6 ust. 5) i Fryburga (KV FR art. 17 ust. 2). Bazylea-Okręg przyjmuje pisma także w innym języku urzędowym Konfederacji (KV BL § 57), a urzędy Argowii mogą komunikować się w innym języku narodowym albo po angielsku na warunkach określonych w konstytucji (KV AG § 71a).

W całym kraju niemiecki jest językiem głównym 61% mieszkańców, francuski 23%, włoski 8%, a retoromański 0,4% (BFS, badanie strukturalne 2024; można było podać kilka języków głównych, a dialekty liczą się do języka narodowego). Jak wygląda nauka języka w praktyce, opisuję w tekstach o znajomości angielskiego i innych języków w Szwajcarii oraz o nauce francuskiego.

Polskie nazwy miast, jezior i regionów

Z miejscowości w Szwajcarii polską nazwę według KSNG ma tylko dziesięć:

Po polsku (KSNG)	Nazwa oryginalna
Bazylea	Basel
Berno	Bern
Fryburg	Fribourg / Freiburg
Genewa	Genève
Lozanna	Lausanne
Lucerna	Luzern
Sankt Moritz	St. Moritz (retorom. San Murezzan)
Solura	Solothurn
Szafuza	Schaffhausen
Zurych	Zürich

Wszystkie inne miasta, także duże, piszemy w formie urzędowej z rejestru gmin BFS: Winterthur, St. Gallen, Lugano, Biel/Bienne (oficjalnie z ukośnikiem), Chur, Sion, Bellinzona czy Neuchâtel. Stolice kantonów bez polskiej nazwy znajdziesz w tabeli wyżej.

Z wykazu KSNG warto znać jeszcze nazwy jezior: Jezioro Genewskie (Lac Léman), Jezioro Czterech Kantonów (Vierwaldstättersee), Jezioro Zuryskie (Zürichsee) i Jezioro Bodeńskie (Bodensee). Od 27 maja 2026 r. KSNG zaleca też nazwę Zug dla jeziora Zugersee. Rzeki Rhein i Rhône to po polsku Ren i Rodan, dolina Engadin to Engadyna, a Mittelland – Wyżyna Szwajcarska.

Półkantony i najmłodszy kanton

Sześć kantonów – Obwalden, Nidwalden, Bazylea-Miasto, Bazylea-Okręg, Appenzell Ausserrhoden i Appenzell Innerrhoden – ma w głosowaniach wymagających większości kantonów po pół głosu (art. 142 ust. 4 Konstytucji) i wybiera po jednym, a nie dwóch członków Rady Kantonów, która liczy 46 osób (art. 150). Potocznie nazywa się je półkantonami, ale w artykułach Konstytucji to słowo nie występuje (jest tylko w indeksie rzeczowym); są pełnoprawnymi kantonami. Jak działa ten system, pisałem w tekście o systemie politycznym i Radzie Federalnej.

Najmłodszy kanton to Jura, który w rejestrze BFS figuruje od 1 stycznia 1979 r. Od 1 stycznia 2026 r. należy do niego także gmina Moutier, przeniesiona z kantonu Berno (w rejestrze BFS z tą datą powstał dystrykt Moutier w kantonie Jura).

Której nazwy używać w praktyce?

Dokumenty, adresy, formularze, umowy: nazwa urzędowa w języku miejscowości (Genève, Zürich, Lausanne), z kodem pocztowym.
Tekst po polsku: egzonim z wykazu KSNG, jeśli istnieje (Zurych, Genewa, Gryzonia); w pozostałych przypadkach nazwa urzędowa (Vaud, Ticino, St. Gallen).
Szukanie pracy i mieszkania: wpisz formę niemiecką i francuską (Genf i Genève, Waadt i Vaud) albo sam skrót kantonu, żeby nie pominąć ogłoszeń zapisanych w innym języku.
Sprawy w urzędzie: kanton to poziom, na którym załatwia się m.in. pozwolenia i podatki, a przy naturalizacji także wymogi pobytu w kantonie i gminie – więcej w artykule o obywatelstwie Szwajcarii dla Polaków.

Zanim wybierzesz region, sprawdź też, jak wygląda tam codzienne życie – piszę o tym w tekście o mentalności Szwajcarów.

Jeśli chcesz dostawać przypomnienia o terminach i krokach w pierwszym roku po przyjeździe, zapisz się na moją listę mailową, a wyślę Ci oś czasu pierwszego roku w Szwajcarii.

Co zmieniło się w tej aktualizacji

Aktualizacja z 22 października 2026 r. Poprawione: „Luzerna lub Lucerna" i „Ticino lub Tessyn" – według KSNG jedyną polską nazwą jest Lucerna, a Ticino polskiej nazwy nie ma; opis półkantonów (pół głosu w głosowaniach i jeden mandat w Radzie Kantonów zamiast „połowy głosu w Radzie Kantonów"); dane o językach z 2020 r. zastąpione wynikami BFS za 2024 r. Usunięte: odwołania do prywatnych blogów jako źródła nazw, nieudokumentowane wyjaśnienie pochodzenia nazwy „Gryzonia" i daty kantonów założycielskich. Dodane: pełna lista 26 kantonów z nazwami w czterech językach, stolicami i językami urzędowymi (wyszukiwarka z eksportem CSV), wykaz miejscowości i jezior z polskimi nazwami według KSNG, podział kantonów według języka urzędowego z konstytucji kantonalnych, liczba gmin w obszarach językowych kantonów wielojęzycznych, skróty kantonów na tablicach rejestracyjnych, przeniesienie Moutier do kantonu Jura. Każda nazwa i liczba ma link do źródła pierwotnego; wymowy nazw nie podaję, bo żadne z tych źródeł jej nie określa.