Podatek od darowizn i spadków w Szwajcarii — mechanizm kantonalny i międzyosobowy
W Szwajcarii nie ma federalnego podatku od spadków ani od darowizn. Każdy z 26 kantonów pobiera go sam, własną stawką, własnym progiem zwolnienia i własnym formularzem. Dwa kantony (Schwyz i Obwalden) podatku od spadku w ogóle nie znają, podatku od darowizny nie pobiera tylko Lucern. Dla dzieci i wnuków spadkodawcy sta
W Szwajcarii nie ma federalnego podatku od spadków ani od darowizn. Każdy z 26 kantonów pobiera go sam, własną stawką, własnym progiem zwolnienia i własnym formularzem. Dwa kantony (Schwyz i Obwalden) podatku od spadku w ogóle nie znają, podatku od darowizny nie pobiera tylko Lucern. Dla dzieci i wnuków spadkodawcy stawka wynosi zero w większości kantonów, a tam, gdzie jednak płacą, sięga 3,5 procenta. Dopiero spadkobiercy spoza pierwszej linii rodziny mierzą się z podwójnymi i potrójnymi procentami, a w skrajnym przypadku z 49,5 procenta.
To nie jest jeden podatek z jedną tabelką. To 26 lokalnych systemów, które dzieli jedna zasada: podatek należy do tego kantonu, w którym zmarły mieszkał na stałe. Dla Polaka, który właśnie się tu osiedlił, to różnica, która decyduje o kilku tysiącach franków, a czasem o kilkunastu.
Federalnego podatku od spadków nie ma i raczej nie będzie
Najpierw rzecz, którą trzeba wyjaśnić, bo intuicja podpowiada inaczej: przepis federalny Szwajcarii nie ustanawia podatku od spadków. Kompetencja leży wyłącznie po stronie kantonów, wynika to z braku wyraźnej kompetencji federalnej, a nie z wyjątku. Konsekwencja jest taka, że nie ma ustawowego progu ogólnego, nie ma jednej stawki i nie ma jednego formularza dla całego kraju.
Federalna jest natomiast trzecia warstwa podatków w Szwajcarii obok podatku federalnego od dochodu i kantonalnego od dochodu. Ten sam układ znasz z wynagrodzenia: federalny, kantonalny, gminny. Przy spadkach warstwa federalna po prostu wypada, a zostają dwie - kantonalna i, w części kantonów, gminna.
Warto też wiedzieć, że spadek i darowizna są wyłączone z podatku dochodowego. Nie płacisz z nich PIT, bo nigdy nie były twoim dochodem. Płacisz osobne podatki kantonalne. To częste nieporozumienie, zwłaszcza przy krótkiej rozmowie z księgowym, który widzi na przelewie dużą kwotę z banku w Szwajcarii i szuka w niej dochodu. Podatek od zysków kapitałowych ma tu zbliżone brzmienie, ale zupełnie inną podstawę.
Dzieci prawie nigdzie nie płacą, rodzice prawie wszędzie
Tu leży największa różnica między Szwajcarią a Polską, gdzie dziedziczenie od rodzica jest opodatkowane na osiemnastu procentach. W szwajcarskich kantonach dziecko lub wnuk spadkodawcy płaci podatek w czterch tylko przypadkach:
- Appenzell Innerrhoden - 1 procent,
- Neuenburg - 3 procenty,
- Waadt - od 2,26 do 3,5 procenta,
- Lucern - do 2 procenta, ale to podatek gminny, nie kantonalny.
W pozostałych 22 kantonach stawka dla dzieci wynosi zero. Nie ma znaczenia, ile dziedziczysz i w jakiej formie, w całym majątku świata.
Rodzice wyglądają odwrotnie. W większości kantonów rodzic płaci, bo dla niego przewidziano osobną grupę podatkową. Typowe widełki to 2 do 8 procenta, a w St. Gallen 10 procent. Są kantony, w których rodzic nie płaci nic - między innymi Aargau, Fryburg, Genewa, Jura, Obwald, Szwyc, Soloturn, Tessin i Uri. Nie możesz jednak powiedzieć „rodzic płaci zawsze", bo Zurych daje 2 do 6 procenta, a Fryburg zero. To przykład, dlaczego zmiana kantonu zmienia twoje obowiązki podatkowe i to nie jest kwestia kilku punktów procentowych, tylko zupełnie innej konstrukcji podatku.
Małżonek przeżywający jest zwolniony ze spadków i darowizn we wszystkich kantonach. Jedyny wyjątek to Soloturn, który pobiera osobny podatek od masy spadku (Nachlasstaxe), nawet od małżonka. To jedyny punkt wyjątku, nie reguła, ale warto o nim wiedzieć, bo pojawia się w rodzinach, które nagle muszą rozdzielić majątek.
Stawka zależy od dwóch rzeczy naraz
Kantony dzielą spadkobierców na cztery grupy: dzieci i wnuki, rodziców (dziadków), rodzeństwo i wszystkich pozostałych. Do tej ostatniej grupy wrzucane są też dalecy krewni, a w praktyce także osoby zupełnie obce. Stawki są w większości kantonów progresywne, czyli rośną wraz z wartością. Wyjątkiem są Graubünden i Soloturn, które stosują stawki stałe.
To, co poniżej, to tabela dla czterech najczęściej spotykanych sytuacji. Pełne zestawienie ma 26 wierszy, a tu zostawiam te, które realnie łapią rodzinę z granicy:
| Kanton | Dzieci i wnuki | Rodzice | Rodzeństwo | Inni |
|---|---|---|---|---|
| Zurych | 0 | 2-6% | 6-18% | do 36% |
| Berno | 0 | 6-15% | 6-15% | do 40% |
| Genewa | 0 | 0 | 6-11% | do 26% |
| Basel-Stadt | 0 | 5-11% | 7,5-16,5% | do 49,5% |
| Neuenburg | 3% | 3% | 15% | do 45% |
| St. Gallen | 0 | 10% | 20% | do 30% |
| Thurgau | 0 | 2-7% | 4-14% | do 28% |
| Waadt | 2,26-3,5% | 2,64-7,5% | 5,28-12,5% | do 25% |
| Tessin | 0 | 0 | 5,95-15,5% | do 41% |
| Jura | 0 | 7% | 14% | 7-35% |
| Schwyz | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Obwald | 0 | 0 | 0 | 0 |
Zwróć uwagę na dwie rzeczy. Pierwsza: najwyższe liczby w kolumnie „Inni" to nie jest Szwajcaria jako taka, tylko konkretne kantony. Druga: przy rodzeństwie większość kantonów i tak podnosi stawkę, więc jeśli spadkodawca miał drugie małżeństwo i dzieci z obu stron, podział majątku między rodzeństwo z różnych grup zmienia wynik.
Progi zwolnień, których nie ma
Część kantonalnych systemów w ogóle nie przewiduje progu zwolnienia, a tam, gdzie przewiduje, dotyczy on tylko dzieci i wnuków. Nie rodziców, nie rodzeństwa.
- Appenzell Innerrhoden - 300 000 franków dla dzieci,
- Waadt - 250 000 franków,
- Zurych - 200 000 franków,
- Neuenburg - 50 000 franków,
- pozostałe kantony - brak progu albo zero.
Zurych jest dobrym przykładem pułapki. Skoro dziecko i tak płaci zero, to próg 200 000 franków nie jest „ulgą” tylko w tym, że nie zmienia stawki. Nie buduj na tym żadnej kalkulacji.
Osobno trzeba wspomnieć o mieszkaniu. Meble i sprzęt domowy są w większości kantonów zwolnione, ale w siedmiu nie: Aargau, Berno, Genewie, Jurze, Tessinie, Vaud i Zurychu. Przy spadku po rodzicach, w którym mieszkanie stało wypożyczone i nie było jego własnością, ten szczegół potrafi zmienić wynik rachunku o kilka procent.
Który kanton pobiera podatek
Tutaj jest sedno mechanizmu. Podatek pobiera kanton, w którym zmarły albo darczyca miał miejsce zamieszkania. Nie ten, w którym leży majątek. Jeśli miał zwykłą rezydencję podatkową, podlega opodatkowaniu cały majątek, włącznie z tym leżącym poza Szwajcarią. Jeśli miał rezydencję bezterminową, czyli ograniczoną, podatek obejmuje tylko tę część spadku, która znajduje się na terenie Szwajcarii.
Jest jeden wyjątek od reguły adresu: nieruchomości. Nieruchomość zawsze podlega prawu tego kantonu, w którym leży. Jeżeli zmarły mieszkał w Zurychu i zostawił dom w Genewie, to majątek ruchomy rozlicza Zurych, a dom opodatkowuje Genewa według własnych stawek i własnych progów.
Żeby to nie kolidowało ze sobą, kantony prowadzą między sobą formalne rozliczenie kompetencji, w którym przypisuje się wartość spadku do każdego kantonu osobno i ustala, który ma prawo do swojej części. W praktyce spadkobierca nie musi tego liczyć sam, ale warto wiedzieć, że to właśnie dzieje się w tle.
Uwaga na świadome przenoszenie wartości między kantonami. Zmiana kantonu w trakcie życia zmienia też to, co się stanie z majątkiem po śmierci. Któreś z rodzin zna sytuację, w której ktoś przenosił konto i mieszkanie, żeby „złapać lepszy próg". To nie jest czysta optymalizacja, tylko decyzja, która po latach zostaje w aktach i jest do zweryfikowania przez dwa urzędy naraz.
Darowizna sprzed pięciu lat wraca w Lucerne
Najczęstsza rada, jaką usłyszysz od kogoś z zewnątrza, brzmi: „oddawaj majątek dzieciom za życia, wtedy podatku nie będzie". W Szwajcarii to działa w ograniczonym zakresie, a w jednym kantonie jest obwarowane terminem.
Lucern jest jedynym kantonem, który nie pobiera osobnego podatku od darowizny. Zamiast tego ma regułę odwrotną: darowizny przekazane spadkobiercy przez zmarłego w ciągu pięciu lat przed jego śmiercią są doliczane do opodatkowywanego spadku. Kto podarował synowi 300 000 franków w marcu, a zmarł w listopadzie, ten wydatek wraca do podstawy opodatkowania wraz z resztą spadku.
W pozostałych kantonach podatek od darowizny funkcjonuje niemal identycznie jak podatek od spadku, bo stawki są te same. Odchylenia występują w Basel-Stadt, Genewie i Graubünden. Wniosek jest prosty: darowizna życia nie jest automatycznie bezpieczna, a jeśli masz powód ją rozważać, to rozmowa z doradcą powinna zacząć się od pytania o kanton, w którym mieszkasz.
Gminy dołożą swoją stawkę
Część kantonów pozwala gminom pobierać własny podatek od spadku, a w niektórych gminy dostają też udział w zbiorach. Dotyczy to Graubünden, Lucernu, Fryburga i Vaud, czyli miast takich jak Chur, Lucern, Fryburg i Lozanna. Gminy z Fryburga i Vaud mogą doliczyć dodatek do wysokości podatku kantonalnego, a więc w praktyce podwoić wynik. W Lucerne stawka gminna jest proporcjonalna, maksymalnie 1 procent, plus dopłata zależna od wysokości spadku.
To kolejny powód, dla którego pytanie „ile się zapłaci w Szwajcarii od spadku" bez podania kantonu i gminy nie ma odpowiedzi. Ma znaczenie nie tylko region, ale też konkretny adres nieruchomości.
Uproszczenie przedsiębiorstwa w Zurychu
Jeden kantonalny mechanizm warto znać osobno, bo dotyczy przedsiębiorców i spadkobierców firmy rodzinnej. Zurych udziela obniżki podatku nawet o 80 procent, gdy majątek służy głównie samodzielnej działalności przejmującego spadkobiercy i ten prowadzi firmę przez co najmniej dziesięć lat dłużej.
To wyjątek, nie reguła, i dotyczy tylko Zurychu. Ale pokazuje kierunek: Szwajcaria na poziomie kantów świadomie obniża barierę przekazania firmy w rodzinie, bo dla wielu gmin to stabilizacja podatkowa. Jeśli w firmie jest udział wspólników, rozmowa o podatku powinna zacząć się wcześniej niż akt notarialny.
Spadek zagraniczny, granica kantonalna i granica państwowa
Zakaz podwójnego opodatkowania obowiązuje kantony między sobą. Między państwami nie obowiązuje, więc przy spadku transgranicznym podwójna opłata jest realnym ryzykiem. Odliczenie podatku zapłaconego za granicą od należnego w Szwajcarii zależy od prawa kantonalnego, nie od jednej regułyfederalnej.
Szwajcaria ma umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatku od spadku z Austrią, Francją, Wielką Brytanią, Stanami Zjednoczonymi i Niemcami. Umowy obejmują podatek od spadku, nie obejmują podatku od darowizny, i to rozróżnienie czasem jest istotne. Listy tej nie ma Polski, dlatego przed jakąkolwiek transakcją transgraniczną sprawdź aktualny stan w Federalnej Administracji Skarbowej (ESTV), a nie w artykule.
Warto też zerknąć, jak wygląda mechanizm na przykładzie niemieckim, bo jest pouczający. Umowa DE-CH z 30 listopada 1978 roku przedłuża niemieckie prawo do doliczenia podatku po wyjeździe z Niemiec z pięciu do dziesięciu lat, chyba że wyjazd był celem podjęcia pracy najemnej albo zawarcia małżeństwa. Obywatele szwajcarscy z wyjątku nie są objęci przedłużeniem. Wniosek z tego jest prosty: przeniesienie majątku za granicę w trakcie życia potrafi ciągnąć obowiązek podatkowy latami po twoim wyjeździe. Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania ze Szwajcarią dotyczy dochodów i ma zupełnie inne zastosowanie niż spadkowe, więc nie pomyl tych dwóch rozmów.
Dwa głosowania i jedna konkluzja
Bywały już próby przeniesienia podatku od spadków na poziom federalny. Dwie z nich znasz z nagłówków, ale warto spojrzeć na nie z innej strony.
W 2013 roku wpłynęła inicjatywa pod hasłem „opodatkować milionowe spadki na rzecz AHV". Zakładała jednolitą stawkę 20 procent dla dzieci i wnuków z progiem 2 milionów franków, czyli znacznie ostrzej niż cokolwiek, co dziś obowiązuje. Jedno jest tu naprawdę ciekawie: podatek miał działać wstecznie od 1 stycznia 2012 roku. Przed głosowaniem wiele majętnych osób zdążyło przekazać dzieciom duże części majątku jako darowizny właśnie po to, żeby ominąć datę. Głosowanie 14 czerwca 2015 roku odrzuciło inicjatywę we wszystkich kantonach i przy 71 procentach głosujących.
Druga próba była nowsza i została odrzucona jeszcze niedawno. Inicjatywa młodzieżowego skrzydła Partii Socjaldemokratycznej z lutego 2024 roku chciała 50 procent od spadków i darowizn przekraczających próg 50 milionów franków, z pieniędzmi na politykę klimatyczną. Parlament zakończył prace 20 czerwca 2025 roku wotumując za odrzuceniem, głosowanie odbyło się 30 listopada 2025 i zdecydowana większość powiedziała nie. Sondaż gfs.bern z października 2025 roku, na 14 785 osobach z marginesem błędu plus minus 2,8 punktu procentowego, pokazywał 62 procent przeciw w Szwajcarii i 57 procent wśród obywateli szwajcarskich mieszkających za granicą.
Dwa głosowania, dwa różne progi, jedna konkluzja: federalny podatek od spadków w Szwajcarii to temat polityczny, który wraca co kilka lat i za każdym razem przegrywa. Do planowania majątku na 2026 zakładaj kanton, nie federację.
Co to znaczy dla rodziny z Polski
Dla kogoś, kto przyjechał do Szwajcarii i pracuje tu na zezwoleniu, z tych wszystkich przepisów wynika jedno praktycznie: podatkowo jesteś tam, gdzie mieszkasz. Twój kanton ustala stawkę, twój urząd skarbowy ustala formularz i termin, a twoje miejsce zamieszkania w chwili śmierci decyduje, czy cały majątek, czy tylko jego część na terenie Szwajcarii wejdzie w podstawę.
W dwóch rzeczach doprecyzuję, bo regularnie się mylą. Po pierwsze, spadek nie wpływa na pozwolenie na pobyt ani na jego przedłużenie, i żadna umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania tego nie zmienia. Osobno trzeba porozmawiać o obowiązkach podatkowych wobec urzędów, to osobna rozmowa, i nie łączy się jej ze spadkiem. Po drugie, podatki od spadku i darowizn mają w Szwajcarii wyraźny trend do likwidacji, więc jeśli czytasz starszy poradnik, zakładaj, że część stawek w nim już nie obowiązuje.
Praktycznie warto zrobić jedną rzecz, zanim stanie się cokolwiek: sprawdzić, jak wygląda sytuacja w twoim kantonie i zapisać sobie, gdzie to sprawdzić. Zostawienie pieniędzy i majątku w jednym kantonie, a zameldowanie się w innym, to bardzo częsta sytuacja w Szwajcarii i nie zawsze jest zbiegiem okoliczności.
Sprawdź to w kantonalnym urzędzie skarbowym
Jedno zdanie na koniec: podatku od spadków w Szwajcarii nie ma jednego, jest 26, a dla dzieci w większości kantonów jest on zerowy.
Piszę to na podstawie oficjalnych źródeł i zestawień, ale przepisy zmieniają się i różnią między kantonami, a tabele stawek w ogólnych opracowaniach bywają starsze niż aktualne rozporządzenia. Przy konkretnej sprawie zajrzyj do swojej kantonalnej służby skarbowej (Kantonale Steuerverwaltung) albo zapytaj doradcę od podatków. W artykule kiedy doradca podatkowy się opłaca, a kiedy to przerost formy, znajdziesz krótką listę sytuacji, w których konsultacja realnie coś zmienia.
